Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) ve İstanbul Medipol Üniversitesi araştırmacıları, kanser tedavisinde yeni ilaç adayları geliştirdi. Sentezlenen moleküllerin meme, prostat ve akciğer kanseri hücrelerini durdurmadaki etki güçleri laboratuvar ortamında kanıtlandı. Türk Patent ve Marka Kurumu’nun ardından Avrupa’dan da tescil alan buluş hakkında konuşan Prof. Dr. Zuhal Gerçek, “Yerli ve milli ilaç üretiminde ufak ama çok önemli bir adım atmış olduk” dedi.
Kanser hücrelerinin “Büyüme Şalteri” hedef alındı
Çalışma, BEUN Fen Fakültesi Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zuhal Gerçek, İstanbul Medipol Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Güzel ve araştırmacı Betül Yaşin’in ortaklığıyla “Yeni Tirozin Kinaz İnhibitörlerinin Sentezi ve Biyolojik Aktivitelerinin Araştırılması” adlı çalışma yürütüldü. Araştırmada, kanser hücrelerinin kontrolsüz büyümesini ve yayılmasını tetikleyen “tirozin kinaz” enzimleri hedef alındı. Geliştirilen yeni nesil moleküllerin, bu enzimleri baskılayarak kanserli hücrelerin çoğalmasını durdurduğu laboratuvar testleriyle ortaya konuldu.
“Meme, prostat ve akciğer kanserinde etkili”
Yaklaşık 26 yıldır BEUN’de görev yapan Prof. Dr. Zuhal Gerçek, 2018 yılında başlayan araştırmanın detaylarını anlattı. Moleküllerin kimyasal sentez aşamasını Zonguldak’ta tamamladığını belirten Gerçek, biyolojik testlerin ise İstanbul’da yapıldığını söyledi.
Prof. Dr. Gerçek, “Bu çalışmada amacımız kanser ilacı olmaya aday moleküllerin sentezini gerçekleştirmek ve bunların anti-kanser aktivitelerini kanıtlamak üzerineydi. Projemiz BAP tarafından, Bilimsel Araştırma Projeleri tarafından desteklendi. Proje iki kısımdan oluşuyor. Bir tanesi moleküllerin sentezi, Bülent Ecevit Üniversitesi’nde tarafımca tamamlandı. İkincisi de bunların anti-kanser aktivitelerinin araştırılması. O da İstanbul Medipol Üniversitesi’nde Profesör Doktor Mustafa Güzel ve Betül Yeşil tarafından gerçekleştirildi. Yaptığımız çalışmalar neticesinde bu yeni moleküllerin özellikle meme, prostat ve akciğer kanseri hücreleri üzerinde etkili olduğunu kanıtlamış olduk. Ve bu özelliklerini gerek deneysel gerekse teorik olarak ortaya koyduk” dedi.
Çifte patentle koruma altına alındı
Mevcut kanser tedavilerindeki yan etkileri azaltmayı ve ilacın vücuttaki etkinliğini artırmayı hedefleyen buluş, uluslararası alanda da büyük başarı elde etti. Dört farklı özgün kimyasal bileşiği kapsayan çalışma, hem ulusal hem de Avrupa patenti alarak tescillendi. Prof. Dr. Gerçek, “Neticesinde bir ulusal, bir de Avrupa patenti olmak üzere iki patentle de bu fikrimizi koruma altına aldık. Böylece yerli ve milli ilaç üretiminde ufak bir adım atmış olduk” dedi.
Sağlık Bakanı Memişoğlu da destek vermişti
Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu da geçtiğimiz günlerde Zonguldak’ta yaptığı açıklamada Türkiye’de ilaç ve tıbbi cihaz geliştirilmesine yönelik çalışmaları desteklediklerini belirtmişti. Memişoğlu, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi’nin kanser tedavisine yönelik yürüttüğü bu yeni ilaç molekülü projelerini çok değerli bulduklarını vurgulamıştı.
Geliştirilen moleküllerin gelecekte hastanelerde kullanılabilmesi ve tamamen bir ilaca dönüşebilmesi için laboratuvar aşamasından sonraki ileri testlerin ve klinik (insan üzerindeki) çalışmaların tamamlanması gerekiyor.
