Pandemi sonrası dijitalleşmenin hız kazanmasıyla telefon, tablet ve yapay zeka gibi teknolojik araçların kullanımında büyük artış yaşandığını söyleyen Sivas Medicana Hastanesi Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, hayatı kolaylaştıran bu teknolojilerin bilinçsiz kullanımının tembellik, dikkat dağınıklığı ve eleştirel düşünmede zayıflamaya yol açabileceği belirtti.
Pandemiyle birlikte dijital teknolojilerin günlük yaşamda kullanımı ciddi oranda artarken, insanların telefon, tablet ve internet tabanlı hizmetlere bağımlılığı da gözle görülür şekilde yükseldi. Günlük hayatı kolaylaştıran teknolojik gelişmelerin, beraberinde bazı olumsuz alışkanlıkları da beraberinde getirebiliyor. Artık en basit ihtiyaçların bile internet üzerinden karşılandığını belirten Sivas Hastanesi’nde görevli Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, alışverişten bilgi edinmeye kadar birçok alanda insanların hızlı ve hazır çözümlere yöneldiğini ifade etti. Özkaya, özellikle yapay zekanın yaygınlaşmasıyla birlikte bilgiye anında erişim kolaylaştığını, bunun bireylerin düşünme ve sorgulama becerileri üzerindeki etkileri olduğunu söyledi. Özkaya, yapay zekanın doğrudan bir algı kaybına neden olmadığını ancak aşırı kullanımın bireyin muhakeme becerisini olumsuz etkileyebileceğini söyleyerek, “Bir sorunun cevabını araştırıp analiz etmek yerine hazır cevabı almak, bir metni yazmak yerine yapay zekaya yazdırmak ya da alışveriş için dışarı çıkmak yerine internetten sipariş vermek günlük hayatı kolaylaştırıyor. Ancak bu kolaylık, insanları zamanla daha pasif ve daha az sorgulayan bireylere dönüştürebiliyor” dedi.
“İnsanlarda bir miktar tembellik de başladı”
Pandemiyle birlikte teknoloji kullanımı dijital anlamda ciddi şekilde arttığını söyleyen Kerime Begüm Özkaya, “Algı, duyularla alınan bilgilerin beyin tarafından anlamlandırılmasıdır. Örneğin bir ağacı görmek duyusal bir deneyimdir. Onun bir ağaç olduğunu fark etmek ise algıdır. Yani duyum bilgiyi almaktır, algı ise o bilgiyi yorumlayıp anlam vermektir. Psikolojide algı, bireyin dünyayı nasıl gördüğünü, yorumladığını ve anlamlandırdığını açıklayan temel kavramlardan biridir. Yapay zekayla birlikte algı anlamındaki süreçler de bir miktar değişti. Yapay zeka doğru kullanıldığında bilgiye erişimi kolaylaştırabilir. Ancak bilinçsiz ve aşırı kullanım, bazı kişilerde algı, dikkat ve gerçeklik değerlendirmesi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir. Pandemiyle birlikte teknoloji kullanımı dijital anlamda ciddi şekilde arttı. İnsanlarda bir miktar tembellik de başladı. En ufak alışverişlerin bile internet üzerinden yapıldığını hepimiz görüyor ve gözlemliyoruz. Yapay zekanın algı üzerindeki muhtemel etkilerine bakacak olursak eleştirel düşünmeyi azaltabilir. Hazır cevaplara sürekli ulaşmak, bilgileri sorgulama alışkanlığını zayıflatabilir. Gerçeklik algısını etkileyebilir, dikkat süresini kısaltabilir, sosyal algıyı değiştirebilir ve onaylanma beklentisini artırabilir. Kişi sürekli kendi görüşlerini destekleyen içeriklerle karşılaştığında, farklı bakış açılarını değerlendirmekte zorlanabilir” dedi.
“Bakış açımızı zayıflatma tehdidi taşıyabilir”
Özkaya, internet üzerinde alışveriş yapılmasının bunlara örnek olabileceğini belirterek, “Psikolojik açıdan bakıldığında yapay zeka doğrudan bir algı kaybına neden olmaz. Ancak aşırı kullanım, yanlış bilgiye maruz kalma ve gerçek ile yapay içerikleri ayırt etmekte zorlanma gibi durumlar, bireyin algısını ve muhakeme becerisini etkileyebilir Yapay zeka doğru kullanıldığında güçlü bir araçtır. Ancak düşünmenin yerini aldığında, gerçeklik algımızı ve eleştirel bakış açımızı zayıflatma tehdidi taşıyabilir. Peki, yapay zeka ve dijital teknolojik aletler insanları doğrudan düşünmemeye yönlendirir mi bu, insanların en çok merak ettiği sorulardan biridir. ‘Kesinlikle yönlendirir’ demek doğru olmaz. Ancak düşünme zahmetini azaltmaya teşvik edebileceği için hayatımızı etkilediğini hepimiz görüyoruz. Örneğin bir sorunun cevabını araştırıp analiz etmek yerine hazır cevabı almak, bir metni yazmak yerine yapay zekaya yazdırmak ya da gidip alışveriş yapmak yerine internetten hızlıca sipariş verip eve gelmesini sağlamak buna örnek gösterilebilir” diye konuştu.
“Kolay bir çözüm varken zor olanı tercih etmeyebilir”
Özkaya sorunun teknolojinin kendisinden çok, onu nasıl kullanıldığı ile ilgili olduğunu ifade ederek, “Tüm bunlar hayatımızı kolaylaştırırken, insanları ne yazık ki biraz daha tembelliğe yönlendirebilir. Psikolojide buna bazen ‘bilişsel tembellik’ denir. İnsan beyni enerji tasarrufu yapmayı sever. Kolay bir çözüm varken zor olanı tercih etmeyebilir. Ancak sorun teknolojinin kendisinden çok, onu nasıl kullandığımızla ilgilidir. Burada önemli olan düşünmenin tamamen ortadan kalkması değil sorgulama, analiz etme ve eleştirel düşünme alışkanlığının zayıflamasıdır. Bu yüzden özellikle çocukların ve gençlerin yalnızca teknoloji tüketicisi değil, teknolojiyi anlayan, sorgulayan ve üreten bireyler olarak yetişmeleri büyük önem taşımaktadır” şeklinde konuştu.
