Diz ekleminin en önemli destek yapılarından biri olan ön çapraz bağın, vücudun dengeli ve güvenli hareket etmesini sağlayan temel yapılardan biri olarak öne çıktığını belirten Medicana Sağlık Grubu Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Uzm. Dr. Harun Kütahya, ön çapraz bağ yaralanmalarının, diz ekleminin biyomekaniğini bozan ve zamanında müdahale edilmediğinde kalıcı hasarlara yol açabilen ciddi ortopedik durumlar oluşturabileceğini belirtti.
Uyluk kemiği ile kaval kemiğini birbirine bağlayan, dizin öne doğru kaymasını engelleyen ve dönme hareketlerinde stabilite sağlayan en önemli bağ olan ön çapraz bağ, yürüme, koşma, ani duruş ve yön değiştirme gibi hareketlerde aktif rol oynarken bu bağın zarar görmesi, günlük yaşamı doğrudan etkileyebiliyor.
Özellikle hareketli yaşam süren bireylerin diz sağlığını korumaya yönelik bilinçli davranması gerektiğini belirten Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Uzm. Dr. Harun Kütahya, ön çapraz bağın korunmasında düzenli fiziksel aktivite ve doğru egzersiz alışkanlıkları büyük önem taşıdığını söyledi. Uzm. Dr. Kütahya, diz çevresindeki kasların güçlü tutulması, esneklik çalışmalarının ihmal edilmemesi ve spor öncesi yeterli ısınma yapılmasının sakatlanma riskini azalttığına da dikkat çekti.
Hastalarda sıklıkla görülen yaralanma tipleri ve nedenleri
Ön çapraz bağ yaralanmalarının yalnızca sporcuları değil, aktif yaşam sürdüren herkesi etkileyebilecek bir sağlık sorunu olarak değerlendirildiğini ifade eden Medicana Konya Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Uzm. Dr. Harun Kütahya, “Dizde oluşabilecek bağ hasarları zamanla hareket kısıtlılığına, denge kaybına ve farklı eklem problemlerine neden olabilir. Erken müdahale ve koruyucu önlemler, uzun vadede sağlıklı hareket kabiliyetinin korunmasına katkı sağlıyor. Ayrıca bilinçsiz hareketlerden kaçınılması ve uygun spor ekipmanlarının kullanılması da diz sağlığını destekliyor. Ön çapraz bağ yaralanmalarını genellikle üç derecede incelemekteyiz. Hafif (grade 1) derece, bağ hafifçe gerilmiş ancak dizin stabil kaldığı evredir. Kısmi yırtık (grade 2) evresi, bağın bir kısmı kopmuş haldedir. Tam kopma (grade 3) evresi ise bağ tamamen ikiye ayrılmış ve dizde artık stabilitenin kaybolduğu kesindir. Ön çapraz bağların hasarında sık görülen nedenler ise genelde ani yön değiştirme yani koşarken aniden durma veya dönme hareketi yapmak. Hatalı iniş, zıplama sonrası yere dengesiz basmak ve direkt travma olarak nitelendirdiğimiz dize gelen sert bir darbe (futbol müdahalesi veya trafik kazası vb.) etkili olmaktadır” dedi.
Ön çapraz bağ yaralanmalarında tanı ve tedavi yöntemleri
Toplumda diz sağlığı konusunda farkındalığın artırılması ve yaralanmalar konusunda korunmanın tedaviden daha etkili olduğunu belirten Uzm. Dr. Harun Kütahya, “Günlük yaşamda bilinçli hareket etmek, düzenli egzersiz yapmak ve vücudu zorlayacak hareketlerden kaçınmak, ön çapraz bağ sağlığının korunmasında önemli bir rol oynar. Ön çapraz bağlarda yaralanmalar ya da hasar gerçekleştiyse klinik ortamda çeşitli tanı ve tedavi şekilleri ile hastaların sorunlarına çözüm bulmak mümkündür. Yapılan fiziki muayene ile dizde hassasiyet, şişlik ve hareket kısıtlılığının değerlendirilmesi ve stabiliteyi değerlendiren özel muayene testleri ‘Ön Çekmece Testi’ veya ‘Lachman Testi’ ile dizdeki gevşeklik ölçülür. Görüntüleme ile tanı için altın standart MR’dır. Dizdeki ödem, kıkırdak ve menisküs hasarları bu yöntemle tespit edilir. Tedavi aşamasında ise ilk olarak cerrahi dışı yöntem ile aktif spor yapmayan yaşlı hastalarda veya kısmi yırtıklarda; buz uygulaması, dizlik kullanımı ve yoğun fizik tedaviyle diz çevresi kasların güçlendirilmesi hedeflenir. Bir diğerinde ise cerrahi yöntem düşünülür. Bağ kendiliğinden iyileşmediği için özellikle genç ve aktif bireylerde kapalı yöntemle yeni bir bağ nakli yapılır. Eğer hastalar tedavi sürecinde gecikme yaşarlarsa yani ön çapraz bağ kopuğu ile yaşamaya devam ederlerse dizde ’kronik instabilite’ oluşturur ve bazı ek sorunlara yol açabilirler. Bunlar menisküs yırtıklarına sebebiyet verir. Dizdeki dengesizlik, her ‘boşalma ya da boşa çıkma’ anında menisküslere aşırı yük bindirerek ikincil yırtıklara neden olur. Ayrıca erken kireçlenme meydana gelir. Eklem yüzeylerindeki sürtünme artar ve kıkırdaklar hızla aşınır; bu da genç yaşta kireçlenmeye yol açar. Son olarak tekrarlayan yaralanmalar görülür. Dizde güven hissinin kaybı, hastanın günlük aktivitelerde bile düşmesine ve diğer bağların zarar görmesine neden olabilir” diye konuştu.
