Okul döneminde çocuklar için “60 dakika hareket” uyarısı

Biruni Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Öğretim Üyesi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Safa Heybet, yeni eğitim-öğretim yılıyla birlikte çocukların günlük hareket düzeyinin azalabileceğine dikkat çekti. Ders saatleri, servis yolculukları, ödevler ve ekran karşısında geçirilen sürenin çocukları uzun süre hareketsiz bırakabileceğini belirten Heybet, “Çocuğun hareket etmesi eğitimden alınan zaman olarak değil, sağlıklı büyümenin ve kaliteli öğrenmenin bir parçası olarak görülmeli” dedi.

Okulların açılmasıyla birlikte çocukların yaz aylarındaki daha serbest günlük düzeninin yerini ders saatleri, servis yolculukları, ödevler ve daha planlı bir yaşam alacağını belirten Dr. Öğr. Üyesi Safa Heybet, yaz döneminde yüzme, oyun, yürüyüş ve açık hava aktiviteleriyle kazanılan hareket düzeyinin okul döneminde de korunmasının önemli olduğunu söyledi.

Güncel bilimsel çalışmaların okul çağındaki çocukların günün önemli bir bölümünü oturarak geçirebildiğini gösterdiğini aktaran Heybet, özellikle yaş ilerledikçe fiziksel aktivitenin azalabildiğine dikkat çekti.

“Günde ortalama en az 60 dakika hareket öneriliyor”

Dünya Sağlık Örgütünün 5-17 yaş arasındaki çocuk ve gençler için gün içerisinde ortalama en az 60 dakika orta veya yüksek şiddette fiziksel aktivite önerdiğini hatırlatan Heybet, fiziksel aktivitenin yalnızca spor salonunda yapılan egzersizlerden ibaret olmadığını belirtti.

Heybet, “Yürümek, koşmak, bisiklete binmek, arkadaşlarla hareketli oyunlar oynamak, beden eğitimi dersine aktif katılmak ve teneffüslerde hareket etmek de günlük fiziksel aktivitenin bir parçasıdır. Burada önemli olan hareketin günün doğal akışına yerleşmesidir” ifadelerini kullandı.

Spor yapması, gün boyu oturabileceği anlamına gelmiyor

Çocukların yeterince hareket etmesi kadar uzun süre kesintisiz oturmamasının da önemli olduğunu vurgulayan Heybet, “Bir çocuk akşam futbol antrenmanına gidiyor olabilir ancak günün geri kalanını sınıfta, serviste, ödev başında ve ekran karşısında oturarak geçirebilir. Bu nedenle yalnızca yaptığı spora değil, günün toplamında ne kadar hareket ettiğine ve ne kadar süre hareketsiz kaldığına bakmak gerekiyor” dedi.

Araştırmalarda okul çağındaki çocukların okulda geçirdikleri zamanın önemli bölümünü oturarak geçirebildiklerinin görüldüğünü kaydeden Heybet, özellikle ergenlik döneminde hareketsiz geçirilen sürenin artabildiğini söyledi.

Türkiye’de çocuk ve gençlerin hareketlerinin özel cihazlarla takip edildiği çalışmalarda da yaş ilerledikçe hareketsizliğin arttığı ve fiziksel aktivitenin azaldığının gözlendiğini belirten Heybet, çocukların hareket ihtiyacının yalnızca okul sonrası spor etkinliklerine bırakılmaması gerektiğini ifade etti.

Tenefüsler hareket için önemli bir fırsat

Okulların doğru planlandığında çocukların günlük fiziksel aktivitesine önemli katkı sağlayabileceğine değinen Heybet, teneffüslerin, beden eğitimi derslerinin, okul bahçesindeki oyunların, sınıflar arasındaki hareketin ve uygun şartlarda okula yürüyerek gidip gelmenin bu açıdan önemli olduğunu söyledi.

Teneffüslerin yalnızca derslere verilen bir ara olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çeken Heybet, şöyle devam etti:

“Yapılan araştırmalarda ilkokul çocuklarının yalnızca teneffüslerde bile gün içerisinde yaklaşık 10-12 dakikalık hareketli aktivite yapabildiği gösteriliyor. Bu süre tek başına kısa görünebilir ancak gün boyunca biriken bütün hareketler birlikte değerlendirildiğinde önemli bir katkı oluşturuyor. Teneffüsler çocukların hareket etmesi, oyun oynaması ve sosyal etkileşim kurması için önemli fırsatlardır.”

Okul bahçelerinin çocukların güvenli şekilde koşabileceği ve oyun oynayabileceği biçimde düzenlenmesinin de hareketi desteklediğini belirten Heybet, çocukların sürekli “koşma, oynama, otur” şeklinde kısıtlandığı bir ortam yerine güvenli hareketin teşvik edilmesinin daha yararlı olabileceğini söyledi.

Kısa hareket molaları dikkati destekleyebilir

Son yıllarda ders sırasında yapılan kısa hareket molalarının da bilimsel araştırmaların konusu olduğunu belirten Heybet, çocukların uzun süre aynı pozisyonda oturması yerine derslerin arasına birkaç dakikalık ayağa kalkma, gerinme, yürüme veya basit hareketlerin eklenebileceğini ifade etti.

Ağustos 2026’da yayımlanan ve çocuklar üzerinde gerçekleştirilen çok sayıda araştırmanın sonuçlarını birlikte değerlendiren güncel bir çalışmaya işaret eden Heybet, “Bulgular, ders içerisine yerleştirilen kısa hareket molalarının çocukların dikkatini ve bazı zihinsel becerilerini destekleyebileceğini gösteriyor. Özellikle yaklaşık 5-15 dakika süren kısa hareket etkinlikleri olumlu sonuçlarla ilişkilendiriliyor. Ancak her çocuk ve her sınıf için kesin bir süre belirlemek henüz mümkün değil” dedi.

Hareket, dersten kaybedilen zaman olarak görülmemeli

Veliler ve öğretmenlerin “Çocuk hareket ederse dersten geri kalır mı?” şeklinde kaygı yaşayabildiğini belirten Heybet, mevcut araştırmalarda kısa hareket molalarının akademik başarıyı olumsuz etkilediğine ilişkin güçlü bir kanıt bulunmadığını söyledi.

Heybet, “Aksine bazı çalışmalarda çocukların hareket sonrasında derse daha iyi odaklandıkları ve sınıf içindeki davranışlarının olumlu yönde değiştiği görülüyor. Bazı araştırmalarda matematik ve genel akademik başarı açısından da küçük olumlu etkiler bildiriliyor. Bu nedenle hareket için ayrılan birkaç dakikayı eğitimden kaybedilen zaman olarak değil, çocuğun yeniden derse hazırlanmasını sağlayan kısa bir yenilenme süresi olarak değerlendirmek daha doğru olabilir” diye konuştu.

Okula yürümek de günlük harekete katkı sağlıyor

Çocukların günlük hareketini artırabilecek bir diğer fırsatın okula ulaşım şekli olduğunu ifade eden Heybet, güvenli şartların bulunduğu bölgelerde okula yürüyerek veya bisikletle gidip gelmenin fiziksel aktiviteye katkı sağlayabileceğini belirtti.

Ancak bu konuda sorumluluğun yalnızca çocuklara ve ailelere yüklenmemesi gerektiğini vurgulayan Heybet, kaldırımların durumu, trafik güvenliği, okulun eve uzaklığı ve çevrenin yürümeye uygunluğunun ailelerin tercihlerini doğrudan etkilediğini söyledi. İstanbul’da yapılan araştırmalarda da okul çevresinin özellikleriyle çocukların aktif ulaşım tercihleri arasında ilişki bulunduğunu kaydetti.