‘Kök hücre nakli’ seçeneği birçok hastalıkta etkili tedavi seçeneği sunuyor

Diyarbakır Memorial Hastanesi Hematoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Vefki Gürhan Kadıköylü, kök hücre naklinin günümüzde birçok kan hastalığı ve kanser türünde önemli bir tedavi seçeneği olarak uygulandığını bildirdi.

Kemik iliği nakli yerine günümüzde “kök hücre nakli” terimini kullanmak daha doğru kabul edilmektedir. Kök hücre nakli; doğuştan gelen veya sonradan gelişen hematolojik iyi huylu ve kötü huylu hastalıklarda, bazı kanser türlerinde ve bağışıklık sistemi hastalıklarında iyileşme sağlayabilen etkili bir tedavi yöntemidir. Günümüzde kök hücre nakli için üç temel kaynak kullanılmaktadır. Bunlar kemik iliği, granülosit koloni uyarıcı faktörlerle uyarılan periferik kök hücreler ve dondurularak saklanan göbek kordonu kanıdır. Diyarbakır Memorial Hastanesi Hematoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Vefki Gürhan Kadıköylü, kök hücre naklinin günümüzde birçok kan hastalığı ve kanser türünde önemli bir tedavi seçeneği olarak uygulandığını belirtti.

Allojeneik kök hücre nakli; insan lökosit antijenleri (HLA) uyumlu kardeşlerden veya akrabalardan yapılabileceği gibi HLA uyumlu akraba dışı vericilerden de gerçekleştirilebilmekte olduğunu söyleyen Prof. Dr. Kadıköylü, “Bazı durumlarda HLA uyumsuzluğu bulunan vericilerden de yüksek riskli olarak nakil uygulanabilmektedir. Otolog kök hücre naklinde ise hastanın kendi kök hücreleri kullanılmaktadır. Bu yöntem özellikle bazı kanser türlerinde uygulanan yüksek doz kemoterapi sonrası kemik iliğinin yeniden toparlanmasını sağlamak amacıyla tercih edilmektedir” dedi.

Prof. Dr. Kadıköylü, kök hücre nakli ile ilgili ilk deneysel çalışmaların 1950’li yıllarda yapıldığına değinerek, “İlk kemik iliği kaynaklı allojeneik nakil 1957 yılında gerçekleştirilmiştir. 1960’lı yıllarda HLA doku gruplarının tanımlanması ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanılmasıyla nakil sonrası gelişebilen komplikasyonların önüne geçilmesi hedeflenmiştir. Aferez yöntemlerinin geliştirilmesiyle birlikte günümüzde kök hücrelerin önemli bir kısmı periferik kandan toplanabilmektedir. Bu yöntemle vericinin damarlarından, herhangi bir ameliyat veya genel anestezi gerektirmeden kök hücre toplanabilmektedir” diye konuştu.

Allojeneik kök hücre naklinin birden fazla tedavi amacı bulunmakta olduğunu aktaran Kadıköylü, “Bunların başında yüksek doz kemoterapi uygulanabilmesi gelmektedir. Nakil sonrasında verilen kök hücreler hastanın kemik iliğine yerleşerek kan hücrelerinin yeniden üretilmesini sağlar ve kemoterapinin oluşturduğu kemik iliği baskılanmasının düzelmesine yardımcı olur. Bir diğer önemli etki ise kök hücrelerde bulunan T lenfositleri ve doğal öldürücü hücrelerin kanserli hücreler üzerinde gösterdiği ‘graft versus tümör’ etkisidir. Ayrıca kök hücre nakli bağışıklık sisteminin yeniden düzenlenmesine de katkı sağlayabilmektedir. Kök hücre nakli planlanan hastalarda tedavi öncesinde ayrıntılı bir değerlendirme yapılması gerekir. Hastanın performans durumu, eşlik eden hastalıkları, hastalığın evresi, kemoterapiye verdiği yanıt, enfeksiyon öyküsü ve sitogenetik özellikler bu değerlendirmede önemli rol oynar. Geçmişte allojeneik kök hücre naklinin genellikle 50 yaşın altındaki hastalara uygulanması önerilirken günümüzde hazırlama rejimlerindeki gelişmeler sayesinde daha ileri yaş gruplarında da nakil yapılabilmektedir” şeklinde konuştu.

Prof. Dr. Kadıköylü, kök hücre naklinin günümüzde çok sayıda hastalığın tedavisinde kullanılabilmekte olduğunu kaydederek, “Akut miyeloid lösemi, akut lenfoblastik lösemi, miyelodisplastik sendrom, hodgkin ve non-hodgkin lenfomalar ve multiple miyeloma gibi hematolojik kanserler yer almaktadır. Bunun yanı sıra talasemi majör, orak hücreli anemi gibi bazı kalıtsal kan hastalıkları, bağışıklık sistemi hastalıkları, bazı solid tümörler ve kalıtsal metabolik hastalıklar da kök hücre nakli uygulanabilen hastalıklar arasında bulunmaktadır. Otolog kök hücre nakli ise özellikle multiple miyeloma, hodgkin ve non-hodgkin lenfoma gibi bazı hematolojik kanserlerde ve bazı solid tümörlerde uygulanabilmektedir” ifadelerini kullandı.