Fırat Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Akbulut, “iklim değişikliği artık yalnızca çevresel bir sorun olmaktan değil, insan sağlığını da doğrudan tehdit eden önemli bir halk sağlığı problemine dönüştü” dedi.
Fırat Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Akbulut, tüm Türkiye’de etkisini arttıran sıcaklıklar hakkında değerlendirmelerde bulundu. İklim değişikliğinin artık yalnızca çevresel bir sorun olmaktan çıktığını ve insan sağlığını doğrudan tehdit eden önemli bir halk sağlığı problemine dönüştüğünü belirten Prof. Dr. Mehmet Akbulut, “Özellikle aşırı sıcaklıklar, bu tehdidin en görünür ve ölümcül sonuçlarından biridir. 1950’li yıllardan itibaren sıcak hava dalgalarının sıklığında, şiddetinde ve süresinde ciddi artış yaşandı. Küresel ölçekte yalnızca yüksek sıcaklıklar nedeniyle her yıl yaklaşık 17,5 milyon sağlıklı yaşam yıl kaybedildi, Türkiye’nin de içinde bulunduğu Avrupa dünyanın en hızlı ısınan kıtası konumuna gelmiştir. Tüm önleyici çalışmalara rağmen yalnızca 2022 yılında Avrupa’da aşırı sıcaklara bağlı olarak 60 binden fazla kişi yaşamını yitirdi. İklim değişikliği artık süreklilik kazanan bir halk sağlığı krizine dönüşmüştür” ifadelerini kullandı.
Aşırı sıcaklıkların neden olduğu sağlık sorunlarının önemli bir bölümünün kalp ve damar sistemi kaynaklı olduğunu dile getiren Dr. Akbulut, “Sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm ve hastalık oranlarında belirgin artış görülmeye başlandı. Yapılan araştırmaların, yerel eşik değerlerin üzerindeki her 1 derecelik sıcaklık artışı, kalp-damar hastalıklarına bağlı ölümleri yüzde 2,1 oranında artırdığını gösteriyor. Bu oranın inmede yüzde 3,8’e, akut koroner sendromlarda ise yüzde 3,5’e kadar yükseliyor. İnsan vücudunun sıcakla mücadele ederken ciddi bir fizyolojik yük altına giriyor. Sıcak havalarda damarlar genişleyerek, kan dolaşımının periferde gölleniyor ve bundan dolayı kalp daha hızlı çalışmak zorunda kalıyor. Özellikle altta yatan kalp ve damar hastalığı bulunan bireylerde bu durumun oksijen arz ve talep dengesini bozarak akut koroner sendromdan kardiyojenik şoka kadar uzanabilen ciddi tabloları tetikleyebilir” cümlelerini kullandı.
Terleme sonucu oluşan sıvı kaybının yeterince karşılanmamasının da riski artırdığını ifade eden Prof. Dr. Akbulut, “Damar içi sıvı hacminin azalması kalbin yükünü artırdığı gibi başta böbrekler olmak üzere birçok organı olumsuz etkiler. Bu süreçte çoklu organ hasarına kadar ilerleyebilir. Artan kan yoğunluğu, sistemik inflamasyon ve pıhtılaşma eğilimi de trombotik olay riskini yükseltir. Sıcak havalar, ilaçların etkisini de değiştirebilir. Özellikle antitrombosit tedavi ve beta bloker kullanan hastalarda ölümcül olmayan kalp krizi riski anlamlı düzeyde arttı, bu ilaçların birlikte kullanımında riskin yüzde 75’e kadar çıkabildiğini söz konusu etkinin yalnızca ileri yaş grubunda değil, 25-59 yaş aralığındaki bireylerde de görülebilir. Sıcaklık artışı, hava kirliliği ile birleştiğinde etkisinin daha da artıyor. İnce partikül madde (PM2.5), azot dioksit ve ozon seviyelerinin yükseldiği günlerde hem kardiyovasküler hem de solunum sistemi kaynaklı ölümlerin arttığı bilimsel çalışmalarla ortaya konulmuştur. Isının ozon oluşumunu artırması sonucu kirleticilerin toksik etkilerini yükseltiyor. Kirleticilerin de vücudun sıcaklık düzenleme mekanizmalarını bozarak kalp üzerinde adeta ‘çifte darbe’ oluşturur. Riskin toplumun tüm kesimlerinde eşit dağılmıyor, düşük sosyoekonomik düzeye sahip bireylerin, sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlı olanların ve uygun olmayan konut koşullarında yaşayan kişilerin daha büyük risk altında bulunuyor. Bu grupların daha az yeşil alan, daha fazla hava kirliliği ve belirgin kentsel ısı adası etkisine maruz kaldığını, iklim değişikliğinin diğer çevresel risklerle birleşerek kardiyovasküler kırılganlığı arttırıyor” sözlerini kullandı.
