Erkeklerde üreme sağlığı; sigara ve alkol kullanımından obeziteye, kronik stresten uyku düzensizliğine kadar günlük yaşamın pek çok unsurundan etkileniyor. Son 40-50 yılda erkek sperm parametrelerinde anlamlı bir düşüş yaşandığına dikkat çeken Liv Hospital Vadi İstanbul Üroloji Uzmanı Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin yaşam tarzı değişikliklerine en az 3 ay öncesinden başlamasının önem taşıdığını belirtti.
Erkek infertilitesi günümüzde yalnızca genetik ya da tıbbi nedenlerle değil, modern yaşamın beraberinde getirdiği çevresel faktörler ve yaşam alışkanlıklarıyla da yakından ilişkili. Sigara ve alkol kullanımı, fazla kilo, hareketsizlik, stres, düzensiz uyku ve testislerde ısı artışına neden olan alışkanlıklar erkek üreme sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.
Liv Hospital Vadi İstanbul Üroloji Uzmanı Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, erkek üreme sağlığını tehdit eden faktörleri ve çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin dikkat etmesi gereken noktaları anlattı.
Modern yaşam hormonal dengeyi ve sperm kalitesini etkiliyor
Erkek üreme sağlığını tehdit eden faktörlerin başında modern yaşamın getirdiği zararlı alışkanlıklar ve çevresel etkenlerin geldiğini belirten Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, “Sigara ve alkol kullanımı, doğrudan oksidatif stres oluşturarak sperm DNA bütünlüğünü bozar ve sperm hareketliliğini (motilite) düşürür. Obezite, vücutta östrojen seviyesini artırıp testosteron sentezini baskılayarak hormonal dengeyi bozar; ayrıca skrotal (testis torbası) ısı artışına yol açarak sperm üretimini olumsuz etkiler. Kronik stres ve kortizol yüksekliği ise hipotalamus-hipofiz-gonad aksını baskılayarak sperm kalitesini doğrudan düşürür. Uyku düzensizliği de hormonal sirkadiyen ritmi bozduğu için bu tabloyu tetikler” dedi.
Son 40-50 yılda sperm parametrelerinde düşüş var
Küresel ölçekte yapılan geniş kapsamlı epidemiyolojik çalışmaların son 40-50 yılda erkek sperm parametrelerinde anlamlı bir düşüş olduğunu gösterdiğini ifade eden Op. Dr. Yıldız, bu değişimin tek bir nedene bağlanamayacağını ve çok sayıda faktörün birlikte rol oynadığını vurguladı.
Çevresel toksinler, endokrin bozucu kimyasallar (plastiklerdeki bisfenol A vb.) ve ağır metallerin yanı sıra hareketsiz yaşam tarzı ve buna bağlı obezite artışı, iş ve sosyal yaşamdaki kronik stres, sigara, alkol ve zararlı madde tüketiminin yaygınlaşması sperm kalitesindeki düşüşün nedenleri arasında yer alıyor.
Özellikle testislerde kümülatif ısı artışına yol açabilecek modern alışkanlıklara dikkat çeken Op. Dr. Yıldız, diz üstü bilgisayar kullanımı, dar giysiler ve uzun süre oturarak çalışmanın da erkek üreme sağlığı açısından dikkate alınması gereken faktörler olduğunu belirtti.
Babalık planı varsa hazırlık en az 3 ay öncesinden başlamalı
Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin üreme sağlıklarını korumak için yaşam tarzlarına dikkat etmeleri gerektiğini belirten Op. Dr. Yıldız, sperm üretim döngüsünün yaklaşık 72-74 gün sürdüğünü hatırlatarak yaşam tarzı düzenlemelerine en az 3 ay öncesinden başlanmasının önemine dikkat çekti.
Op. Dr. Yıldız, sözlerine şöyle devam etti:
’’Beslenme: Akdeniz diyeti tarzı, antioksidandan zengin; taze sebze-meyve, sağlıklı yağlar ve omega-3 içeren bir beslenme modeli sperm kalitesini belirgin şekilde artırır. İşlenmiş gıdalardan ve trans yağlardan kaçınılmalıdır.
Egzersiz: Düzenli ve orta düzeyde kardiyo ve direnç egzersizleri insülin direncini kırar ve testosteron seviyelerini dengeler. Aşırı ağır ve bilinçsiz steroid destekli vücut geliştirme egzersizleri ise tam tersi etki oluşturarak kısırlığa yol açabilir.
Takviyeler: Çinko, selenyum, E ve C vitamini, koenzim Q10 ve L-karnitin gibi antioksidan takviyeler, hekim kontrolünde kullanıldığında oksidatif stresi azaltarak başarı şansını artırır.
Yaşam tarzı: Sigaranın bırakılması, ideal kilonun korunması ve testis ısısını artıracak ortamlardan kaçınılması ilk atılacak adımlar arasında yer alır.
Erkek üreme sağlığında yaşam tarzı göz ardı edilmemeli
Erkek infertilitesinin değerlendirilmesinde yalnızca mevcut sağlık sorunlarına değil, kişinin günlük yaşam alışkanlıklarına da dikkat edilmesi gerekiyor. Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin sigara ve alkolden uzak durması, sağlıklı kilosunu koruması, düzenli egzersiz yapması, dengeli beslenmesi, uyku düzenine dikkat etmesi ve testislerde ısı artışına neden olabilecek alışkanlıklardan kaçınması üreme sağlığının korunmasında önemli rol oynuyor.’’
