Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, “100. Yıla Girerken Türk-Amerikan İlişkileri” başlıklı panelde yaptığı konuşmada, “Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Başkan Trump arasındaki doğrudan diyalog, yıllardır çözümsüz kalan konularda hareket alanı oluşturmuştur” dedi.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu yüksek düzeyli haftası marjında ABD’nin New York kentinde İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen “100. Yıla Girerken Türk-Amerikan İlişkileri” başlıklı panelde konuştu. Duran, “Türkiye ve ABD, diplomatik ilişkilerinin 100. yılına kritik bir tarihi dönüm noktasında yaklaşmaktadır. Uluslararası sistemin yeniden şekillendiği bir dönemden geçiyoruz. 2027 yılı, her iki ülkenin de uluslararası sistemdeki rollerini yeniden tanımlayacağı bir dönem olacaktır. Bu 100. yıl, açıkça her iki ülke için de stratejik bir dönüm noktasıdır. 1927’de ilişkilerimiz yeni bir uluslararası sistemin içinde doğmuştu. Bugün, yüz yıl sonra mevcut uluslararası düzen bir kez daha bir yapılanma sürecinden geçiyor” dedi.
“Güç, birden fazla merkez arasında daha yaygın bir şekilde dağılıyor”
1927’deki dünya düzenine değinen Duran, “Birinci Dünya Savaşı’nın ardından yeni bir devletler sistemi şekilleniyordu. Amerika Birleşik Devletleri bu devletler arasında gücünü istikrarlı bir şekilde artırıyordu. Dünya, imparatorlukların çöküşüne ve henüz tam anlamıyla kurumsallaşmamış yeni bir uluslararası düzene tanıklık ediyordu. Bugün, uluslararası düzende bir kez daha bir geçiş dönemiyle karşı karşıyayız. Güç, birden fazla merkez arasında daha yaygın bir şekilde dağılıyor. Bölgesel aktörler daha büyük bir stratejik özerklik kazanıyor. Jeopolitik rekabet derinleşirken, ekonomik bağımlılık devam ediyor. Teknolojik gelişmelere dayalı yeni konularla birlikte yeni güç politikaları ortaya çıktı. Dolayısıyla ülkelerimiz tüm bu sistemik, bölgesel ve teknolojik dönüşümleri aynı anda yönetmek zorundadır” dedi.
Türkiye-ABD ilişkilerinin tarihinin pek çok açıdan son yüzyıldaki dünya tarihinin bir özeti olduğuna dikkat çeken Duran, “Ülkelerimiz arasındaki ilişkinin gücü, kesintisiz ve doğrusal bir ilerleme çizgisinden gelmiyor. Bu güç, ilişkinin değişen şartlara işlevsel olarak uyum sağlama kapasitesinden kaynaklanıyor. Şartlar değiştikçe işlevini de değiştirebilme yeteneğinden geliyor” diye konuştu.
“Savaş sonrası dönem, Türkiye-ABD ilişkilerinin dinamiklerini kökten değiştirdi”
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu dönemde ilk önceliklerinin diplomatik normalleşme ve egemenliğin tanınması olduğunu hatırlatan Duran, “O aşamada askeri ittifak gündemde değildi. İki ülke için gerçek stratejik dönüşüm İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra gerçekleşti. Savaş sonrası dönem, Türkiye-ABD ilişkilerinin dinamiklerini kökten değiştirdi. İlişki, diplomatik temastan stratejik bir entegrasyona doğru kaydı. Bu noktadan sonra Türkiye, Avrupa ve Akdeniz güvenlik ortamının bir parçası haline geldi. Türkiye’nin Kore Savaşı’na asker gönderme kararı ve 1952 yılında NATO’ya katılımı, bu dönüşümün en görünür aşamaları arasında yer aldı. Türkiye’nin askeri kabiliyetleri, NATO’nun kendi tarihi belgelerinde de belirtildiği üzere İttifak’ın geleceği için temel bir unsur olarak tanımlandı” dedi.
“İttifaklar her zaman tam bir uzlaşı üzerine kurulmaz”
Soğuk Savaş döneminde ABD ve Türkiye’nin ortak stratejik tehditlerle karşı karşıya kaldığına dikkat çeken Duran, “Ancak ortak bir tehdit, birebir aynı çıkarlar anlamına gelmiyordu. Kıbrıs gibi konular ve savunma ilişkilerinde yaşanan krizler ciddi görüş ayrılıklarına yol açtı. Ancak ittifaklar her zaman tam bir uzlaşı üzerine kurulmaz. Başarılı ittifaklar, farklılıkları yönetebilecek mekanizmalara sahiptir. Bu sayede görüş ayrılıklarının ittifakın tamamını tüketmesini engellerler. Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte ilişki önemini kaybedebilirdi. Bunun yerine ilişki yeni işlevler kazandı. Balkanlar, Körfez, Irak, Afganistan, Karadeniz, terörle mücadele ve enerji güvenliği gündemin bir parçası haline geldi” dedi.
“Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Başkan Trump arasındaki doğrudan diyalog, yıllardır çözümsüz kalan konularda hareket alanı oluşturmuştur”
Son yüz yılın en dikkat çekici özelliğinin ABD ve Türkiye’nin her zaman aynı fikirde olmasa bile en zor dönemlerde birbirleriyle konuşmaya devam etmiş olmaları olduğunu vurgulayan Duran, “Bu, Türkiye-ABD ilişkilerinin stratejik dayanıklılığının önemli bir parçasıdır. Zamanla ortak iş birliği alanlarımız kurumsal bir diyalog alışkanlığı oluşturmuştur. Bu diyalog, ilişkilerin geleceği açısından son derece önemlidir. İkili ilişkiler tarihi boyunca gördüğümüz üzere; güçlü siyasi irade ve liderler arasındaki diyalog, ülkelerin birbirlerinin önceliklerini anlamasını çok daha kolaylaştırmaktadır. Bugün Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Başkanı Donald Trump arasındaki doğrudan diyalog, yıllardır çözümsüz kalan konularda hareket alanı oluşturmuştur. Aralarındaki doğrudan temas, daha yapıcı bir atmosferin oluşmasına yardımcı olmuş ve Türk-Amerikan ilişkilerinde üst düzey siyasi liderliğin önemini bir kez daha ortaya koymuştur” ifadelerini kullandı.
“Stratejik ilişkiler yalnızca anlaşmazlıkları sınırlandırmamalı, fırsatlar üretmelidir”
İki ülke arasındaki ilişkilerde Suriye, terörle mücadele ve savunma konularının önemli olmaya devam edeceğini aktaran Duran, “Ancak stratejik bir ortaklık aynı zamanda yeni iş birliği alanları da oluşturmalıdır. Savunma sanayii, enerji, ticaret, yatırım, ileri teknoloji, yapay zeka, akademi, bilim, tedarik zincirleri ve kritik mineraller ikinci yüzyılın sektörleri olmalıdır. Stratejik ilişkiler yalnızca anlaşmazlıkları sınırlandırmamalı, fırsatlar üretmelidir” dedi.
Modern ittifakların bağımlılık üzerine kurulamayacağını ifade eden Duran, “Türkiye’nin savunma üretimi, askeri kabiliyetleri, diplomatik erişimi, enerji ve ulaştırma bağlantıları ile kriz yönetimi kapasitesi birer kazanım olarak görülmelidir. Ankara NATO Zirvesi, daha güçlü savunma üretimine yaptığı vurguyla bu mantığı pekiştirmiştir. Bu da Müttefiklerin daha fazla sorumluluk alması ve daha derin bir sanayi iş birliği anlamına gelmektedir” diye konuştu.
Türkiye-ABD ilişkilerinin ikinci yüzyılın sadece hükümetler tarafından inşa edilemeyeceğini, aynı zamanda toplumlar arası bir ilişki olduğunu aktaran Duran, “Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Türk toplumu, ülkelerimiz arasında kalıcı bir köprü görevi görmüştür. Atlantic Records’un kurucusu Ahmet Ertegün’den Nobel ödüllü bilim insanımız Aziz Sancar’a kadar toplumumuzun fertleri Amerikan bilimine, kültürüne ve sanatına kalıcı katkılarda bulunmuşlardır. 1949 yılında imzalanan anlaşmayla kurulan Fulbright Programı, 70 yıldan uzun bir süredir binlerce Türk ve Amerikalı öğrenci ile akademisyeni bir araya getirmiştir. Üniversiteler, işletmeler, öğrenciler, bilim insanları, diasporalar, kültür kurumları, medya ve araştırma merkezleri, stratejik ilişkileri dayanıklı kılan toplumsal temeli sağlamaktadır. Dolayısıyla 100. yılımız üç amaca hizmet etmelidir: Geçmişin hafızasını korumak, bugün toplumlarımızı birbirine bağlamak ve bu ilişkiyi önümüzdeki yüz yıla taşıyacak nesli hazırlamak” dedi.
İletişim Başkanlığı’nın 2027 yılı boyunca geniş bir yelpazede kültürel ve diplomatik etkinlikler planladığını açıklayan Duran, söz konusu etkinliklerin her iki ülkeden katılımcıları bir araya getiren panelleri, üst düzey katılımlı bir 100. yıl galasını, dostluk konserlerini, fotoğraf sergilerini, dijital arşivleri, gezici sergileri ve belgeselleri, Türkiye-ABD dostluk maçlarını, akademik sempozyumlar, yayınları, Amerikalı gazeteciler için Türkiye’de düzenlenecek basın turlarını içereceğini duyurdu. Duran, söz konusu etkinlikler aracılığıyla Türkiye-ABD arasındaki dostluk ve iş birliğini kutlamayı umduklarını ifade etti.
