Kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen “Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” çalışmaları tamamlandı.
Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi çalışmaları tamamlandı. Paket Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulacak. Kısa süre önce yürürlüğe giren 11. Yargı Paketi ile hukuk sisteminde önemli yapısal reformlar hayata geçirilirken, bu reformun devamı niteliğinde olan 12. Yargı Paketi’nin ise adalet hizmetlerinin daha hızlı, etkin, verimli ve erişilebilir hale getirilmesini amaçladığı belirtildi.
12. Yargı Paketi, yürürlük, yürütme ve bir geçici madde dahil olmak üzere toplam 30 maddeden oluşuyor. Teklif kapsamında 12 farklı kanunda değişiklik yapılması öngörülüyor. Düzenlemeler genel olarak medeni hukuk alanına ilişkin yenilikler, idari yargı süreçlerine yönelik düzenlemeler, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları sonrasında oluşan hukuki boşlukları gidermeye yönelik hükümler olmak üzere üç temel başlık altında toplandı.
Yargılamaların hızlandırılması
Teklif ile vatandaşların adalete erişiminin kolaylaştırılması, hak arama hürriyetinin güçlendirilmesi ve makul sürede yargılanma hakkının daha etkin korunması amacıyla yargılama sürelerini kısaltan önemli düzenlemeler yapılıyor. Bu kapsamda hukuk mahkemelerinde zorunlu bir neden olmadıkça duruşmalar arasındaki sürenin 3 ayı geçmemesi öngörülüyor. Böylelikle hukuk davalarının daha kısa sürede sonuçlanması, duruşmalar arasında uzun zaman aralıkları oluşmaması ve karar süreçlerinin daha sağlıklı işlemesi amaçlanıyor. İdare mahkemelerinde de vatandaşların günlük hayatını doğrudan ilgilendiren davaların tek hakim tarafından daha süratli şekilde karara bağlanmasına imkan tanınacak.
Usuli gidiş gelişlerin önlenmesi hedefleniyor
Paket ile idari yargıda dosyaların ilk derece mahkemeleri ile istinaf mercileri arasında usuli nedenlerle gidip gelmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor. Bu düzenlemeyle yargılamaların gereksiz şekilde uzaması engellenecek, vatandaşların haklarına daha hızlı kavuşması sağlanacak. Hukuk yargılamalarında ise Yargıtay’ın davanın esası hakkında verilen karar doğru ise yalnızca görev veya yetki hususu nedeniyle bozma kararı verememesi öngörülüyor. Böylelikle, sırf usuli sebeplerle yargılamaların uzamasının önüne geçilmesi planlanıyor.
İdari yargıda hak arama yollarının genişletilmesi
Yeni kanun teklifi ile istinaf aşamasında ilk derece mahkemesinden farklı bir sonuçla karşılaşan vatandaşlara, bu kararı bir üst yargı mercii olan Danıştay’a taşıma imkânı tanınıyor. Bu düzenlemeyle idari yargıda hak arama hürriyeti güçlendirilecek, vatandaşların yargısal denetim imkânlarını ise genişletilecek. Ayrıca Danıştay’ın mevcut daire ve üye sayısıyla çalışmaya devam etmesi sağlanarak, elindeki uyuşmazlıkları daha hızlı sonuçlandırması ve vatandaşların adalete daha kısa sürede erişmesi hedefleniyor.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisi
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisinin daha etkin ve verimli işletilebilmesi amacıyla başvuru yapabilecek kişiler açıklığa kavuşturulurken, itirazı inceleme süresi yeniden belirleniyor. Düzenlemeyle uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi ve kanun yolunun daha öngörülebilir hale getirilmesi amaçlanıyor.
e-Duruşma uygulamasının genişletilmesi
Hukuk yargılamalarında e-duruşma yönteminin kapsamı da genişletilecek. Düzenlemeyle özellikle avukatların ön inceleme duruşmalarına daha kolay katılabilmesi sağlanacak, adalet hizmetlerinde dijitalleşme güçlendirilecek ve yargılama süreçlerinde zaman ile maliyet tasarrufu sağlanacak.
Bilirkişilik uygulamasında yeni tedbirler
Hâkimin kendi hukuki bilgisiyle çözebileceği konularda bilirkişiye başvurulmasının önüne geçilmesi amacıyla yeni tedbirler alınıyor. Bu düzenlemeyle bilirkişilik kurumunun amacına uygun şekilde işletilmesi, gereksiz bilirkişi incelemeleri nedeniyle yargılamaların uzamasının önlenmesi ve yargılamaların daha hızlı sonuçlandırılması hedefleniyor.
Belirsiz alacak davasına ilişkin düzenleme
Uygulamada tereddütlere ve hak kayıplarına yol açan belirsiz alacak davası kaldırılarak, bu dava türünün sağladığı imkânlar kısmi dava kapsamında düzenleniyor. Böylelikle belirsiz alacak davasının sağladığı hukuki yararların daha güvenli ve öngörülebilir bir zemine taşınması planlanıyor.
Kamu kurumları aleyhine hükmedilen alacaklar
Kamu kurum ve kuruluşları aleyhine hukuk mahkemeleri tarafından hükmedilen alacaklar bakımından vatandaşların alacağına daha hızlı kavuşması amacıyla yeni bir usul getirilecek. Buna göre icra takibine geçilmeden önce ilgili idareye yazılı başvuru yapılacak; bir ay içinde alacağın ödenmemesi halinde icra takibi başlatılabilecek.
Noter belgelerinde dijital kolaylık
Noterlik Kanunu’nda yapılması öngörülen düzenlemeyle adli makamların noterlerden talep ettiği belgelerin dijital imkânlardan yararlanılarak daha hızlı ve daha düşük maliyetle adli makamlara ulaştırılması sağlanacak. Bu düzenlemenin hem yargı süreçlerini hızlandıracağı hem de gereksiz bürokratik yükleri azaltması bekleniyor.
Miras kalan taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi
Miras kalan taşınmazlara ilişkin ortaklığın giderilmesi süreçlerinde yaşanan mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla önemli bir düzenleme yapılıyor. Buna göre, mirasçılar arasındaki ortaklığın giderilmesinde ilk açık artırma yalnızca mirasçılar arasında yapılacak ve ihale taşınmazın güncel rayiç bedeli üzerinden başlayacak. Böylelikle mirasçılar, atalarından kalan taşınmazları öncelikli olarak satın alma imkanına sahip olacak. Mirasçıların taşınmazı satın almaması halinde ise taraflara ek mali yük getirilmeden ikinci açık artırma herkese açık şekilde gerçekleştirilecek.
Elektronik açık artırmalarda yeni tedbirler
Ortaklığın giderilmesi süreçlerinde tarafların haklarının korunması ve açık artırmaların kötü niyetli girişimlerle akamete uğratılmasının önüne geçilmesi amacıyla elektronik açık artırmalara ilişkin iyileştirici düzenlemeler yapılıyor. Bu düzenlemeyle satış süreçlerinin daha güvenli, şeffaf ve etkin şekilde yürütülmesi hedefleniyor.
Tazminat hesaplamalarında hakkaniyetli denge
Destekten yoksun kalma ve iş göremezlik tazminatına ilişkin davalarda hesaplama yönteminden kaynaklanan ve taraflar arasındaki menfaat dengesini bozan uygulamalara son verilecek. Düzenlemeyle kanuni faizin ne zamandan itibaren işletileceği açıkça belirlenerek, gelecekteki muhtemel kazançlara geçmişe dönük faiz uygulanmasının doğurduğu adaletsizliklerin önüne geçilmesi amaçlanıyor. Böylelikle daha adil ve hakkaniyetli bir hesaplama yöntemiyle taraflar arasındaki menfaat dengesinin korunması amaçlanıyor.
Vesayet altındaki kişilere ait malların satışı
Çağın gereklerine uygun olarak vesayet altındaki kısıtlı kişilere ait malların satışının fiziki sınırlama olmaksızın UYAP e-Satış Portalı üzerinden yapılması sağlanacak. Düzenlemeyle satışların elektronik ortamda gerçekleştirilmesi, ihalelerin kötü niyetli kişilerce sabote edilmesinin engellenmesi ve malların daha rekabetçi bir ortamda en yüksek bedelle satılması amaçlanıyor.
Kanuni faiz oranına ilişkin düzenleme
Anayasa Mahkemesi kararı sonrasında kanuni faizin oranının belirlenmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştı. Bu kapsamda kanuni faiz oranına ilişkin düzenleme yapılması öngörülüyor. Oranın Merkez Bankası tarafından belirlenen reeskont oranı esas alınarak belirlenmesi hedefleniyor.
Ceza muhakemesinde kişisel verilerin korunması
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında Ceza Muhakemesi Kanunu’nda önemli düzenlemeler yapılıyor. Yargı süreçlerinde gerçekleştirilen bilgisayar verilerine el koyma ve moleküler genetik inceleme işlemleri sonucunda elde edilen kişisel verilerin ne kadar süreyle ve nasıl saklanacağı, imha usulü, veri sahibinin silme talebi hakkı ve bu verilerin hangi şartlarda kullanılabileceği açıkça düzenleniyor. Düzenlemeyle kişisel verilerin azami düzeyde korunması amaçlanıyor.
İşkence ve eziyet suçlarında HAGB uygulanmayacak
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması müessesesinin işkence ve eziyet suçları bakımından uygulanması engellenecek. Bu düzenlemeyle işkence ve eziyet suçlarıyla daha etkin mücadele edilmesi ve cezasızlık algısının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Kaçak sanığın savunma hakkı
Savunma hakkının güçlendirilmesi amacıyla hakkında güvenlik tedbirine hükmedilen kaçak sanığa, mahkemede bizzat hazır bulunması ve savunma hakkını kullanmak istediğini belirtmesi kaydıyla yargılamanın yenilenmesini talep etme imkânı tanınıyor. Düzenlemeyle adil yargılanma hakkı ve savunma hakkı güçlendirilecek.
Hâkim ve savcı yardımcılarının eğitimi
Adil, etkin ve güvenilir yargının güçlendirilmesi amacıyla hakim ve savcı yardımcılarının meslek öncesi eğitim süreci daha nitelikli ve kapsamlı hale getirilecek. Düzenlemeyle ileride yargı görevini üstlenecek hakim ve savcı yardımcılarının vatandaşların adalet beklentisine daha iyi cevap verebilecek şekilde yetiştirilmesi hedefleniyor.
Adli Tıp Kurumu ihtisas kurulları
Adli Tıp Kurumu ihtisas kurullarında görev alacak başkan ve üyeler için aranan nitelikler, atama koşulları ve görev süreleri kanunla belirlenecek. Bu düzenleme ile Adli Tıp Kurumunun ihtisas yapısının daha güçlü, öngörülebilir ve kurumsal bir zemine kavuşturulması amaçlanıyor.
Paketle yargılamaların makul sürede sonuçlandırılması, adalete erişimin kolaylaştırılması, hak arama yollarının güçlendirilmesi, dijitalleşmenin artırılması, kişisel verilerin korunması, ceza muhakemesinde hukuki güvencelerin tahkimi ve vatandaşların doğrudan hayatına dokunan mağduriyetlerin giderilmesi hedefleniyor.
