Poşetlerin olmadığı dönemlerde pazar çantası, çamaşır selesi veya erzak taşıma kabı olarak kullanılan zembiller, bugünlerde kadınlar için süs çantası, vazo gibi birçok günlük kullanım ürününe dönüşüyor.
Sulak alanlarda, bataklıklarda ve nehir deltalarında kendiliğinden yetişen; sazlık benzeri, ince uzun yapraklı ve sert yapılı bir çayır otu olan kındıra, yaprak kenarları keskin ve ucu diken gibi koyu renkli bir bitkidir. Kurutulduğunda oldukça dayanıklı ve esnek bir örgü malzemesine dönüşen kındıra, bundan 300 yıl önce Samsun’un Bafra ilçesinde ikamet eden kadınlar tarafından mısır koçanlarıyla birleştirilerek taşıma çantalarına dönüştürülmüştü. Unutulmaya yüz tutmuş geleneksel bir el sanatı olan bu zembiller, Kültür Yolu Festivali kapsamında yapılan etkinliklerle yeniden yeni nesillere aktarılıyor.
Bafra Mehmet Yıldız Halk Eğitim Merkezi Geleneksel El Sanatları Zembil Ustası Nuran Güngör öncülüğünde süren eğitimlerde kadınlar, kındıraları bükerek ip haline getirdikten sonra mısır koçanlarıyla örerek hayallerindeki ürünü imal ediyor. Zembil tekniği hakkında bilgi veren Nuran Güngör, “Zembil, Bafra’nın 300 yıllık geçmişe sahip, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel bir el sanatıdır. Kızılırmak Deltası’nda yetişen kındıra ve mısır yaprağından üretilen, zamanında taşıma aracı olarak kullanılan bir üründür. Günümüzde bu ürünü modernize ederek farklı ürünler ortaya çıkarmaya başladık. Zembilden çamaşır sepeti, vazo gibi birçok ürün üretiyoruz. Bu yıl ayrıca sele ve sepetleri de zembilden üreterek çocuklara dağıttık” dedi.
“Kındıra otu yılın belli dönemlerinde özel izinle doğadan toplanıyor”
Kızılırmak Deltası’ndaki Kuş Cenneti’nden elde ettikleri kındıraların, hayvanlara koruma sağladığı için belli dönemlerde özel izinle toplandığına dikkat çeken Nuran Güngör, “Zembilin iç malzemesi, kındıra dediğimiz ottan oluşuyor. İskeletini bu şekilde yapıyoruz. Kındırayı önce kesiyoruz. Bu kındıralar kafamıza göre de kesilmiyor. Yılın belirli zamanlarında izinle doğadan alınıyor. Çünkü hayvanlar üreme dönemlerinde bu otların arasına yumurta bırakıyor. Elde ettiğimiz kındıraları avuç içerisinde bükerek ip haline getiriyoruz. İp haline gelen kındıranın üzerine de mısır yaprağından kendine özgü düğümler atarak ürünleri ortaya çıkarıyoruz. Kındıra, doğada kendiliğinden yetişen bir bitkidir. Bataklık ve sulak alanlarda yetişiyor. Kuşlara yumurta saklama mekanı olarak da hizmet veriyor. O nedenle kuşların üreme mevsimi dışında kındıraları topluyoruz” diye konuştu.
Zembillerin doğada kaybolan malzemelerden yapıldığını vurgulayan Güngör, “1,5 metrelik kındıralar bizim kullanımımıza uygun oluyor. Zembiller tamamen doğa dostu, atıklardan oluşuyor. Kullanmak istemediğinizde doğaya attığınızda toprağa karışıp yok oluyor. Süslemek için de gıda, bitkisel ve kumaş boyaları kullanıyoruz. Bu ürünler de sentetik olmayan boyalar. Hayal gücümüz çok geniş. Kındıra, mısır yaprağı ve boya ile istediğimiz her ürünü üretebiliyoruz” şeklinde konuştu.
Samsun’un Bafra ilçesine özgü coğrafi işaretli bir ürün olarak yaşatılmaya çalışılan zembilde, kındıra otu ve mısır koçanının dış kabuğu olan mısır yeleği birlikte kullanılıyor. Yapımında kurutulmuş mısır yelekleri ıslatılarak yumuşatılıyor. İçine iskelet ve dayanıklılık sağlaması için kındıra otu konuluyor ve hasır tekniğiyle tamamen elle örülerek şekillendiriliyor. Ayrıca zembil, yüzde 100 doğal ve organik olduğu için içine konulan yiyecekleri terletmeyip uzun süre taze tutma özelliğine sahip bir ürün olarak dikkat çekiyor.
