Osmanlı Devleti’nin resmi yıllıkları olan vilayet salnamelerinde kalitesiyle öne çıkan, Karadeniz’in zengin floraya sahip yaylalarında asırlardır geleneksel yöntemlerle üretilen Trabzon tereyağı, Ankara’da düzenlenen 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nde dünya liderlerinin sofrasında yer aldı.
Trabzon’da tereyağı üretimi Osmanlı dönemine kadar uzanıyor. Karadeniz’in zengin bitki çeşitliliğine sahip yaylalarında doğal olarak beslenen büyükbaş hayvanlardan elde edilen süt, tereyağına kendine has aroma, renk ve dayanıklılık kazandırırken, kuşaktan kuşağa aktarılan üretim kültürü de günümüze kadar korunuyor. Başta Tonya olmak üzere Şalpazarı, Maçka, Vakfıkebir, Çaykara ve Hayrat ilçelerinde sürdürülen geleneksel üretim, Trabzon tereyağının bölgenin en önemli tarımsal değerlerinden biri haline gelmesini sağladı. Üretimde katkı maddesi kullanılmaması, doğal yayla sütü ve geleneksel yayık yöntemlerinin korunması, ürünün karakteristik özelliklerini oluşturan temel unsurlar arasında gösteriliyor. Tonya tereyağı, 2017 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaretle tescillendi. Coğrafi işaret, ürünün kendine özgü üretim yöntemi ile yöreye bağlı özelliklerinin resmi olarak kayıt altına alınmasını sağlarken, Trabzon tereyağının ulusal ve uluslararası alandaki bilinirliğine de katkı sağladı. Osmanlı döneminde vilayet salnamelerinde de yer bulan Trabzon tereyağı, bugün ise diplomasi sofralarında Türkiye’nin gastronomi mirasını temsil ediyor. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde verilen akşam yemeğinde taş fırın pidesiyle birlikte servis edilen, ana yemekte de kullanılan Trabzon tereyağı, yüzyıllardır Karadeniz yaylalarında süregelen üretim geleneğini dünya liderlerinin sofrasına taşıyarak, Türkiye’nin köklü mutfak kültürünün simgelerinden biri oldu.
“NATO Zirvesi’nde Trabzon tereyağının başlangıç menüsünde yer alması bize çok büyük bir gurur verdi”
Avrasya Üniversitesi Öğretim Görevlisi ve Trabzon Gastronomi Derneği Başkanı Emre Murat, Trabzon mutfağında tereyağının önemine dikkat çekerek, NATO Zirvesi’nde Tonya tereyağının tercih edilmesinin kendilerini gururlandırdığını söyledi. Murat, “Tatlısından çorbasına, yemeğinden ara sıcaklarına tüm lezzetlerimizde tereyağımız vardır. NATO Zirvesi’nde Trabzon tereyağının başlangıç menüsünde yer alması bize çok büyük bir gurur verdi. Jersey ırkı ineklerimizin olması ve Tonya ilçemizin zengin bir bitki örtüsüne sahip olması en büyük özelliğimiz. Tonya sanayiden, kirlilikten uzak bir ilçe. Orada mümkün olabildiğince daha doğal ürünler yetişiyor. Otlayan ineklerin sütünün daha kaliteli olmasını sağlıyor. Tonya tereyağının üretimi noktasında en büyük özelliği oluyor. Tereyağı mutfak için çok önemli bir gıda. Gurur verici ama bir yandan da şaşırmıyoruz. Tonya tereyağımız 140 yıllık bir geçmişe sahip. 1887’li yıllarda Trabzon vilayetinin salnamelerinde de adı geçen, o dönemlerde padişahlara verilen üründen bahsediyoruz. Tonya tereyağının bu anlamda gerçekten çok büyük bir ünü var. O zamandan seçkin mutfaklara giren bu lezzetin NATO Zirvesi’nin mutfağında yer alması, bizi şaşırtmıyor da olsa tabii ki gururlandırıyor” dedi.
“Vatandaşın coğrafi işaret amblemine dikkat etmesi gerekiyor”
Tüketicilerin coğrafi işaretli ürünleri tercih etmesi gerektiğini ifade eden Murat, sahte ürünlere karşı uyarılarda bulundu. Murat, “2017 yılında coğrafi işaretli ürün oldu. Bu çok önemli bir kriter. Vatandaşın tereyağını ayırt etmesi için özellikle coğrafi işarete dikkat etmeleri gerekiyor. Ambalajların üzerinde coğrafi işaret amblemleri olması gerekir. Özellikle bunu gördüğünüzde korkmadan satın alabilirsiniz. Bunların denetimleri çok sıkı yapılıyor. Gıda terörü olarak adlandırabileceğimiz pek çok yapı var. Ne yazık ki sarı hale getirebilmek için gıda boyaları ve zerdeçallar katılabiliyor” şeklinde konuştu.
“Trabzon tereyağı Karadeniz’in patentli bir ürünü”
Esnaf Tülay Marabaoğlu, “Trabzon tereyağı Karadeniz’in patentli bir ürünü. Doğal olarak üretiliyor. Müşterilerimiz genellikle süt kaymağı oranı yüksek olanı tercih ediyorlar. Eskiden yayıklarda sallama usulü yapılan tereyağlar artık kalmadı. Artık krom yayıklarda üretim yapılıyor. Sütü kaynatarak tereyağı yapıyoruz. Böylelikle yemeklik ve kahvaltılık ayrımına gerek kalmıyor. Kaliteli olduğu için Trabzon tereyağı kendini gösteriyor” ifadelerini kullandı.
“Çok sarı renkteki tereyağlar organik değildir”
Kadriye Öztürk de, Trabzon tereyağının uluslararası bir organizasyonda tercih edilmesinin kent adına önemli olduğunu vurgulayarak, “Haberlerde Trabzon tereyağı isminin geçtiğini görünce gururlandım. Bizim tereyağımızın tercih edilmesi doğru bir karardı. Çünkü en doğal tereyağı Trabzon’da bulunuyor. Otlayan hayvanlardan elde edilen sütlerle yapılıyor. Alanlar pişman olmuyor. Aslında çok sarı renkteki tereyağlar organik değildir. İnsanlarda böyle bir yanlış algı var. Çok sarı renkte olanlar katkı maddelidir. Ayırt edebilmesi için küçük bir parça alıp, damaklarına koyduklarında yapışıyorsa doğal tereyağı değildir. Yapışmıyorsa doğal tereyağıdır. Şehir dışından çok fazla talep görüyoruz” şeklinde konuştu.
