Kütahya’da 18. yüzyıldan bu yana geleneksel bir meslek olarak sürdürülen çinicilik, kentte yetişen ustalar ve sanatçılar tarafından gelecek nesillere aktarılıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı çini sanatçısı Ali Kaya, Kütahya’nın çiniciliğin merkezi ve adeta başşehri olduğunu belirterek, Türkiye’nin farklı bölgelerinde yapılan çalışmaların da Kütahya’nın bilgi, tecrübe ve üretim altyapısından beslendiğini söyledi.
Kütahya’nın çini sanatında yüzyıllara dayanan bir geçmişe sahip olduğunu ifade eden Ali Kaya, çiniciliğin kentte gelenek haline gelerek günümüze kadar ulaştığını belirtti. Kütahya’nın bugün de bu sanatın merkezinde yer aldığını söyleyen Kaya, başka illerde de çini üretimi ve bu alanda faaliyet gösteren atölyelerin sayısının arttığını kaydetti.
Kaya, farklı şehirlerde faaliyet gösteren atölyelerin ihtiyaç duyduğu sarf ve teknik malzemelerin önemli bölümünün Kütahya’dan karşılandığını belirterek, kentin sadece üretim açısından değil, usta yetiştirme, bilgi ve beceri aktarımı açısından da merkez konumunda olduğunu dile getirdi.
“Diğer sektörler Kütahya’ya bağlı halde çalışıyor”
Kütahya’nın çinicilik alanındaki etkisinin yalnızca kent sınırları içerisinde kalmadığını anlatan Kaya, farklı şehirlerdeki küçük butik atölyelerin üretim süreçlerinde Kütahya’dan önemli ölçüde yararlandığını söyledi.
Kaya, “Örneğin bir ufak butik atölye çalıştıran sektör bazındaki kişiler ürünlerini Kütahya’dan, bisküvilerini alırlar, boyalarını alırlar, desenlerini alırlar. Orada çizim yaptıkları kadar çizimlerini yaparlar. Fırınlamaya tekrar Kütahya’ya gelir” ifadelerini kullandı.
Bu üretim zincirinin Kütahya’nın çinicilikteki merkez konumunu ortaya koyduğunu belirten Kaya, kentte yüzyıllardır biriken bilgi ve tecrübenin farklı bölgelerdeki üreticilere de aktarıldığını söyledi.
Kaya, “Bazıları derler ki ‘Kütahya’dan bu iş çıkıyor.’ Hayır, bilakis Kütahya’ya aslında geri dönüyor. Kütahya bu işin merkezinde olduğunu her zaman göstermiştir” dedi.
Geleneksel usta-çırak sistemi akademik eğitimle destekleniyor
Çiniciliğin geleceğe aktarılmasında hem geleneksel usta-çırak sisteminin hem de akademik eğitimin önemli rol oynadığını ifade eden Kaya, yetişen yeni sanatçıların üniversitelerde ve akademik çalışmalarda edindikleri bilgi ve kültürü geleneksel sanatla birleştirdiğini belirtti.
Eski ustaların çıraklık, kalfalık ve ustalık aşamalarından geçerek mesleği öğrendiğini hatırlatan Kaya, günümüzde ise bu geleneksel aktarımın üniversitelerdeki eğitimlerle desteklendiğini söyledi.
Kaya, “Bu meslekle ilgili çalışmaların eğitim alanında, akademik alanında da göstergeleri var. Şu anda yetişen sanatçılar tamamen bilgi ve becerilerini, bilgi ve kültürlerini kitaplardan aldığı için, akademik üniversitelerden aldığı için bu mesleği daha da ileriye taşımaktalar. Eski ustalarımız da bu mesleğe çırak, kalfa ve ustalık şeklinde ilerlediği için gayet altın çağını yaşamaktadır” diye konuştu.
Kütahya’da geçmişten günümüze çok önemli çini eserlerinin ortaya çıkarıldığını dile getiren Kaya, kentin sahip olduğu kültürel birikimin bugün üretilen eserlere de yansıdığını belirterek, “Gerçekten Kütahya’da şu anda belki 100-150 yılın, 300 yılın sonucuna bakıldığında muazzam çinilerin üretildiğini görmekteyiz” dedi.
“Bu sanata gönlümü, kalbimi ve ruhumu verdim”
Kültür ve Turizm Bakanlığı sanatçısı olarak çini sanatının geleceği için yürüttüğü çalışmalara da değinen Kaya, kendisine yüklenen misyon ve vizyon doğrultusunda farklı alanlarda kurslar düzenlediğini söyledi.
Çini ve seramik alanında çark, dekorlama, model-kalıp, sırlama ve fırınlama eğitimleri verdiğini belirten Kaya, amacının daha fazla kişinin bu sanatla tanışmasını ve mesleği öğrenmesini sağlamak olduğunu ifade etti.
Çiniciliğin unutulmaya yüz tutmuş meslekler arasında bulunduğuna dikkat çeken Kaya, bu sanatın yaşatılmasının yalnızca Kütahya açısından değil, kültürel mirasın korunması açısından da önemli olduğunu söyledi.
Kaya, “Daha fazla kişiye bu mesleği öğretebilmek için elimden geleni yapıyorum. Çünkü unutulmaya yüz tutmuş bu meslek dünyada sadece Kütahya’da var şu anda. Yani bunun arkasının doldurulması, geleceğe taşınması gerekiyor. Bu cihetle ben de gönlümü, kalbimi bu mesleğe adadım” ifadelerini kullandı.
Yıllar içerisinde çok sayıda öğrenci yetiştirdiğini anlatan Ali Kaya, öğrencilerinin önemli bölümünün bugün kendi atölyelerini açtığını, bazılarının ise fabrikalarda ve farklı sektörlerde çalıştığını belirtti.
Kaya, öğrencilerinin seramik ve cam sanayisi başta olmak üzere çeşitli alanlarda görev yaptığını ifade ederek, daha önce eğitim verdiği öğrencileri çalıştıkları tesislerde görmenin kendisi için büyük bir gurur kaynağı olduğunu söyledi.
“Birçok öğrenci yetiştirdim. O öğrencilerin çoğu ya özel atölyelerini açtılar ya da fabrikalarda çalışıyor, bazı sektörlerde çalışıyorlar. Seramik sanayinde, cam sanayinde çalışıyorlar. Bunlarla o tesisleri, o fabrikaları gezdiğimde karşıma yüzlerce öğrenci çıkmakta. Bu da bana gurur veriyor” diyen Kaya, eğitim faaliyetlerinin sonuçlarını sahada görmenin kendisini mutlu ettiğini dile getirdi.
Türkiye ve yurt dışından da eğitim talepleri geliyor
Çini sanatına olan ilginin yalnızca Kütahya ile sınırlı olmadığını belirten Kaya, Türkiye’nin farklı bölgelerinden ve yurt dışından da kendisine ulaşarak bu sanatı öğrenmek isteyen kişilerin bulunduğunu söyledi.
Katıldığı festivallerde de çinicilik eğitimi almak isteyen çok sayıda kişiyle karşılaştığını ifade eden Kaya, özel atölyesinin yanı sıra okul atölyelerinde de eğitimler vermeye başladığını kaydetti.
Kaya, “Ben bu mesleğe gönlümü, ruhumu verdim ve elimden geldiği kadar da bu mesleği öğrenmek isteyenlere kapım sonuna kadar açık. Sadece Kütahya’da değil, Türkiye içerisinde ve yurt dışında, katıldığım festivallerde bile benimle ilgili irtibata geçip benden ders almak isteyen, benden bu mesleği öğrenmek isteyen birçok insanla karşılaşıyorum” dedi.
Çiniciliğin gelecek kuşaklara aktarılması için eğitim çalışmalarına devam edeceğini vurgulayan Kaya, “Bizim amacımız bu mesleği geleceğe taşımak” diye konuştu.
