Erzurum Türkülerinde kuşların kanat çırpışı: Güvercin ve turnanın ezgisel sırrı çözüldü

Erzurum Türkülerinden yola çıkılarak, Türk Halk Müziği’nde güvercin ve turna motiflerinin edebi ve kültürel anlamlarının ezgi yönlendirmesine etkisi ortaya konuldu.

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi’nde yayınlanan “Türk Halk Müziğinde Güvercin Ve Turna Motiflerinin Edebi Ve Kültürel Anlamlarının Ezgi Yönlendirmesine Etkisi: Erzurum Türküleri Örneği” başlıklı araştırmada ilginç sonuçlar elde edildi.

“Motifler kültürel ve müzikal açılardan incelendi”

Orhan Alkan, Yılmaz Kahyaoglu ve Mehmet Can Pelikoğlutarafından yapılan araştırmada; Türk kültüründe kuş motifleri, doğanın insan yaşamındaki yerini ve bireyin manevi arayışını sembolize eden güçlü unsurlar arasında yer aldığı belirtilerek, “Bu araştırmada, Erzurum türkülerinde yer alan “güvercin” ve “turna” motiflerinin edebi, kültürel anlamlarının ezgiye olan etkisini incelenmeyi hedeflenmiştir. Bu araştırma, betimsel tarama modeli ve literatür tarama yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Erzurum türküleri içerisinde yer alan güvercin ve turna motifleri edebi, kültürel ve müzikal açılardan incelenmiş; bu motiflerin tematik yapıya, usul ve makam özelliklerine etkileri analiz edilmiştir” denildi.

“Çargâh ve Uşşak makamları baskın”

Verilerin, Türk Halk Müziği repertuvarı, ilgili akademik kaynaklar ve türkü notalarının incelenmesi yoluyla elde edildiği ifade edilen araştırma için “Analiz sürecinde ise göstergebilim ve etnomüzikoloji disiplinleri çerçevesinde bir değerlendirme yapılmıştır. Araştırma kapsamında, güvercin motifinin haber taşıma, sevgiliye ulaşma ve duygusal bağları ifade etme gibi işlevlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu motifin yer aldığı türkülerde, ezgilerin ritmik ve düzenli bir seyir izlediği, yürüyüş hareketlerini yansıtan melodik yapılarla dinleyiciye ulaştığı belirlenmiştir. Güvercin motifli eserlerde Çargâh ve Uşşak makamlarının baskın olduğu, bu makamların motifin barışçıl ve uysal karakterini desteklediği gözlemlenmiştir. Ayrıca, güvercin motifinin bulunduğu türkülerde genellikle 10 zamanlı “Lenk Fahte” usulü olması dikkat çekmektedir. Bu usul, ezginin melodik akışında güvercinin sakin ve dengeli hareketlerini temsil eder şekilde öne çıkmaktadır” ifadelerine yer verildi.

İşte güvercin ve turnanın temsil ettikleri

“Türk Halk Müziğinde Güvercin Ve Turna Motiflerinin Edebi Ve Kültürel Anlamlarının Ezgi Yönlendirmesine Etkisi: Erzurum Türküleri Örneği” çalışmasında, Türk halk müziğinde sıkça karşılaşılan “güvercin” ve “turna” motiflerinin edebi ve kültürel anlamlarını ezgi yönlendirmesi açısından incelendiği dile getirilerek, sonuç kısmında şöyle denildi, ” Erzurum türkülerinden hareketle bu motiflerin melodik yapı üzerindeki etkilerini değerlendirmiştir. Çalışmada elde edilen izler, halk müziğinde kullanılan tematik unsurların yalnızca sözle sınırlı kalmayıp müzikal yapı üzerinde de belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Güvercin ve turna motifleri, halk anlatılarında ve müzik repertuarında aşk, hasret, haberleşme ve ayrılık temalarıyla güçlü bir şekilde ilişkilendirilmiştir. Güvercin motifi, genellikle haber taşıyıcısı ve sevgiliye yakınlık sembolü olarak karşımıza çıkarken, turna motifi ise uzaktaki sevgiliye duyulan özlemi ve mesafelerin aşılma arzusunu temsil etmektedir. Bu edebi ve kültürel kodlar, halk müziğindeki ezgisel yapı ile doğrudan ilişkilidir”