Çorum'da binlerce yıllık kültürel hafıza uzman ekip tarafından gün yüzüne çıkarılıyor
Çorum’da, Türk-İslam eserleri dönemine ait tarihi kitabe ve mezar taşları, yürütülen ulusal envanter projesi kapsamında uzman ekipler tarafından tek tek okunarak dijital ortama aktarılacak.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanter Çalışması” kapsamında Çorum’da saha araştırmaları başladı. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Oktay Gündoğdu öncülüğündeki 9 kişilik uzman ekip, ilk etapta Hıdırlık ve Ulu Mezarlık mevkiinde sahaya inerek mezar taşları ve kitabeler üzerindeki şifreleri çözmeye başladı. Geçmiş medeniyetlerden günümüze ulaşan ve ait olduğu dönemin sosyal hayatını, inanç dünyasını, sanat seviyesini geleceğe taşıyan tarihi belgeler, bu proje ile koruma altına alınıyor. Çalışmalar kapsamında taşların üzerindeki Osmanlıca ve Arapça metinler okunuyor, fotoğraflanıp ölçümleri yapılıyor ve GPS ile koordinatları kayıt altına alınacak. Yaklaşık 2 sene süreceği öngörülen çalışmada ortalama 2 bin ile 3 bin arasında kitabenin okunulacağı söyleniyor. Gün yüzüne çıkarılan bu veriler, kentin kültürel hafızasını koruma altına alırken, gelecek nesillere de önemli bir miras bırakılmasını sağlayacak. Öte yandan çalışmaların, kent merkezi başta olmak üzere tüm ilçe ve köy mezarlıklarını kapsayacak şekilde sistematik olarak devam edeceği bildirildi.
“Ecdadımızın bize bırakmış oldukları bu değerleri okuyabilecek, anlayabilecek”
Yapılan mezar ve kitabe okuma çalışmalarının gelecek nesillere aktarılma noktasında önemli bir çalışma olduğunu söyleyen Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Oktay Gündoğdu, “Türkiye çapında devam eden Türk İslam eserleri dönemine tarihlendirilebilecek kitabe ve mezar taşları ulusal envanter projesi kapsamında Çorum ayrılan bütçenin bir paydaşı olarak yer alıyor. Bu anlamda da ilk önce Hıdırlık ve Ulu Mezarlık mevkiinde çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Türk İslam döneminde tarihlendirilen mezar taşlarının içerisinde öncelikle kitabi bilgiler, envanter niteliğindeki verilerin yapılması, fotoğraf çalışması, ölçülmesi, GPS ile koordinatlarının alınması ve bunların Ulusal Envanter Projesi olan bakanlığımız tarafından alt yazılımı oluşturulmuş programa entegrasyonu noktasında çalışmalar yürütüyoruz. Bu Çorum’un tamamında ilçeler ve köyler dahil olmak üzere yürütülecek bir proje inşallah. Proje bittiği zaman bakanlığımız bunların ülkemizin tamamındaki mezar taşlarını kendi sayfasından ilan edecek ve vatandaşlarımız ecdadımızın bize bırakmış oldukları bu değerleri okuyabilecek, anlayabilecek ve günümüz Türkçesiyle değerlendirebilecekler inşallah” dedi.
“Yaklaşık 2 bin ile 3 bin civarında kitabı okuyacağımızı değerlendiriyoruz”
Çalışma süreci içerisinde ortalama okunacak verilerden bahseden Doç. Dr. Oktay Gündoğdu, “Çalışmamıza ilk başta 9 kişilik bir ekiple başladık. Bakanlığımızın vermiş olduğu ruhsatlar neticesinde gelecekte yapacağımız çalışmalarla da artırılacak gibi gözlemleniyor. Bu proje Çorum’un tamamında bütün kitabeler okununcaya kadar devam ettirilecek. Yaklaşık 2 bin ile 3 bin civarında kitabı okuyacağımızı değerlendiriyoruz. Bunların tamamının yaklaşık 2 yıl içerisinde tamamlanmasını şimdiden öngörüyoruz. Osmanlı Dönemi içerisinde vatandaşların hangi sınıfa mensup oldukları, hangi seyri Süluk’un içerisinde oldukları, hangi yolun İçerisinde olduklarını gözlemleyebiliriz. Bununla birlikte vatandaşların cinsiyetleri anlamında da kadın mı erkek mi olduğuna dair verileri de okuyabiliriz” diye konuştu.
“Başlıklar üzerinden kadın veya erkek olduğunu anlaması mümkündür”
Mezar taşlarının, üzerindeki şekil ve işlemelere göre anlamlarının değişkenlik gösterdiğini ifade eden Gündoğdu, “Hiç okuma yazma bilmeyen bir kişinin Osmanlı mezar taşlarına baktığı zaman başlıklar üzerinden kadın veya erkek olduğunu anlaması mümkündür. Eğer bir buket varsa başlığında o hanımefendinin zarafetini nezaketini temsilen oraya konulmuştur. Bir fes, sarık, ulema türünden, kallavi, kavuk türünden bir başlıkla karşılaşmış isek o da devlet ricalinde veya ulema sınıfı içerisinde bir meslek grubuna ait olduğunu bizlere anlatır. Genel olarak baktığımızda da cinsiyet olarak da erkek olduğunu bizlere ifade eder. Başlıktan hemen sonra serlevha gelir. Allah’ın baki olduğu, daim olduğunu, ölümsüz olduğunu ifade eden ve Allah Teala’ya oradan ihtiramın nakşedildiği güzel hat yazılarıyla, çerçeve içerisine alınan hat yazılarıyla başlatılır. Ardından kişinin kimlik bilgileri, bu hangi meslek grubu içerisinde yer aldığı, yine hangi unvanı taşıdığı, hangi soy ve lakabı taşıdığı yani kimlik bilgileri sırasıyla nakledilir. Daha sonra Sonra da Allahü Teala’dan dua ister. Alt bölümünde de kitabe kartuşu bulunur. Burada da kişinin veladeti ve vefatına dair tarihler nakşedilir. Daha sonra da alt bölümlere doğru bitkisel tasarımlarla da kişinin mekanının cennet olması anlamında çeşitli kabartmalarla da mezar taşlarının süslendiğini bezendiğini gözlemleyebiliriz” şeklinde ifade etti.
