Eskişehir’in Mihalıççık ilçesine bağlı Sorkun köyünün ünlü toprağından üretilen geleneksel el yapımı çömlekler, doğal yaşama dönüş trendiyle birlikte yeniden mutfakların başköşesindeki yerini aldı.
Eskişehir’in Hamamyolu Caddesi’nde çömlek dükkânı işleten 43 yaşındaki Zeynep Toprak, çömlekçilik zanaatına dair merak edilenleri anlattı. Doğal ve sağlıklı beslenme bilincinin artmasıyla vatandaşların çelik ve teflon kaplar yerine geleneksel toprak kaplara yöneldiğini belirte Toprak, Sorkun çömleğinin özel niteliklerine ve zahmetli üretim sürecine dikkat çekti.
“Kendi sırrını kızıl topraktan alıyor”
Çömleklerin sağlamlığı ve lezzet katma özelliğiyle öne çıktığını belirten Zeynep Toprak, yapım sürecini şu sözlerle aktardı:
“Çömlek yapımı el yapımı ve makine yapımı olarak ikiye ayrılıyor. Ancak dayanıklılığı nedeniyle biz özellikle el yapımı olanları tercih ediyoruz. Üretim süreci oldukça zahmetli. İlk aşamada toprağın basımı ortalama 1 ila 1,5 saat sürüyor. Ardından Mihalıççık tarafında, toprağın yaklaşık 40-45 metre altından özel bir kil çıkarıyoruz. Biz buna ’sır’, aynı zamanda ’kızıl’ deriz. Çömleğimiz şekil alıp 1-2 saat kuruduktan sonra üzerine bu kızıl maddeyi sürüyoruz. Bu işlem hem çömleğin karakteristik rengini veriyor hem de yapısını güçlendiriyor. İyice kuruyan ürünler fırına verilerek 600 ile 1000 derece arasındaki yüksek sıcaklıklarda ya da doğrudan odun ateşinde pişiriliyor.”
“Özel yağlama işlemiyle kullanım ömrü uzatılıyor”
Ürünlerin sıkılaştırılarak pişirilmesi sayesinde son derece dayanıklı hale geldiğini vurgulayan Toprak, çatlama ve kırılmaların önüne geçen ilk kullanım yöntemini ise, “Sıkılaştırarak yapılıp pişirilmiş olmasından kaynaklı çatlama, kırılma gibi herhangi bir deformasyon olmuyor. Ürünü satın aldıktan sonra müşterilerimiz evde pratik bir işlemle kendi sırrını oluşturuyor. Çömleğin iç kısmı Ayçiçek yağıyla yağlandıktan sonra normal ev fırınında yaklaşık 10 dakika ısıtılıyor. Bu yağlama işlemi toprağın gözeneklerinin kapanmasını sağlayan doğal bir sır tabakası oluşturuyor. Böylece çömlek hem sızdırmaz hale geliyor hem de kullanım ömrü ciddi oranda uzuyor.” diye anlattı.
“Hava şartları üretim süresini doğrudan etkiliyor”
Çömlek yapımında hava durumunun belirleyici bir unsur olduğunu vurgulayan Zeynep Toprak, üretim takviminin mevsime göre değiştiğini anlatarak, “Yaz aylarında güneşli havalarda ürünler 3-4 saat içinde hızlıca kurumaya başlıyor ve süreç çok daha kolay ilerliyor. Ancak kışın dışarıda kuruma imkânı olmadığı için sobalı, odun ateşi yakılan kapalı alanları tercih ediyoruz. Bir çömleğin hazır hale gelmesi kış şartlarında ortalama 4 günü bulurken, tüm aşamalarıyla genel süreç 1 haftaya kadar uzayabiliyor. Toprağın ideal sertliğe gelmesi, çok ince ya da çok kalın olmaması zanaatın en hassas noktası.” ifadesini kullandı.
“Mutfaklarda eskiye dönüş var, gurbetçiler yoğun ilgi gösteriyor”
Anadolu’nun geleneksel yemek kültürünü yaşatan toprak kaplara ilginin her geçen gün arttığını belirten Zeynep Toprak, “Eskiden çelik ya da döküm tencereler yokken tüm yemekler toprak kaplarda, ahşap kaşıklarla pişirilirdi. Günümüzde doğal yaşama geri dönüşle birlikte çömlek tencere ve tavalara ilgi yeniden arttı. Çömlekte pişen yemeğin o kendine has doğal lezzeti hiçbir tencerede bulunmuyor. Sadece yerel halk değil, yurt dışından gelen gurbetçi vatandaşlarımız da dükkânımıza yoğun ilgi gösteriyor. Çocukluk hatıralarını tazeleyen müşterilerimizden oldukça olumlu geri dönüşler alıyoruz. Hazırlanan bu çömlekler, hem ocakta hem fırında uzun yıllar güvenle kullanılabiliyor.” diye belirtti.
