Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi düzenlediği basın toplantısında, “İran ile temas yok, bilgi yok. Bize, yürüttükleri kapsamlı müzakerelerde bir anlaşmaya varılana kadar iş birliği yapmayacakları söylendi” dedi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, UAEA Yönetim Kurulu’nun ajansın Viyana’daki merkezinde gerçekleştirdiği olağan toplantısının ardından basın toplantısı düzenledi. UAEA Başkanı Grossi, Suriye’de Esad döneminde inşa edilmeye çalışan reaktöre ve İran’ın nükleer programına ilişkin açıklamalarda bulundu. Suriye’nin Esad rejimi dönemindeki gizli nükleer programıyla ilgili bir soruya cevap veren UAEA Başkanı, “Suriye’de önceki hükümetin bir dizi gizli faaliyet yürüttüğü çok açık. Dünyanın ne yaptıklarını bilmesini istemiyorlardı” dedi.
Esad döneminde Deyrizor kentinde inşa edilmeye çalışıldığı duyurulan nükleer reaktöre ilişkin açıklamasında Grossi, “Bu tür reaktörlerin yapısal özellikleri itibarıyla doğrudan nükleer silah yapımında kullanılabilecek madde üretimi için çok verimli olduklarını biliyoruz. Elbette bu hiçbir zaman beyan edilmedi ve hep reddedildi. Niyetin ne olduğu hakkında konuşamayız ama bu, nükleer silahların yayılması açısından ciddi bir endişe kaynağı” diye konuştu.
Esad rejiminin devrilmesinin ardından derhal yeni yönetimle temas kurduklarını anlatan Rafael Grossi, “Baş denetçi Massimo Aparo ile birlikte oraya gittik ve bunları, birlikte ortaya çıkardık. Nerede olduğunu biliyorduk ancak daha önce erişilememişti. Duvarları yıkarak ve çok dar geçitlerden ilerleyerek bir keşif gerçekleştirdik. Orada bulunan herkes için duygusal bir an ve gerçekten sıra dışı bir deneyimdi” ifadelerini kullandı.
Suriye’deki malzemelerin artık güvence ve denetim altında olduğunu söyleyen UAEA Başkanı Rafael Grossi, “Gizli bilgiler olduğu için fazla ayrıntıya giremiyorum ama her yana dağılmış kutular vardı. İlerlemek için yol açmamız gerekiyordu. Denetçilerimiz her malzemeyi tek tek kayıt altına almak kolay olmadığı için, yeterli sayıda uzmanla oraya döndü ve rekor sürede işlemleri tamamladı. Şimdi kameralar kuruyor ve izleme düzeni oluşturuyoruz” şeklinde konuştu.
Grossi, Suriye’de tespit edilen malzemelerin ne olacağına yeni Suriye yönetiminin karar vermesi gerekeceğini söyleyerek, “İhraç mı edilecek ya da başka bir yol mu izlenecek bu konuda diğer hükümetlerle görüşmeler yapıyorlar. Bizim bir tavsiyemiz yok. Bizim için önemli olan, bu malzemenin UAEA’nın güvence ve denetimleri altında kalması” dedi.
İran’daki savaşın denetimlere engel olmadığını söyledi
Rusya’nın nükleer denetçilerin İran’a dönmesinin güvenli olmadığı görüşünde olduğu ve İran’ın da nükleer tesislere saldıran taraflardan UAEA denetçilerine güvenlik garantileri verilmesi gerektiğini savunduğuna dikkat çeken bir soruya Grossi, “Onlardan sorumlu kişi olarak güvenliklerini en başta ben düşünürüm. Kimseyi tehlikeye atmayacağımız açık” cevabını verdi.
Rafael Grossi, “Ukrayna’da cephe hattında nükleer güvenlik uzmanlarımız ve denetçilerimiz zaman zaman bulunuyor. Bunun için ateşkesler müzakere ediyoruz. Teknik bir faaliyet yürütmemiz gerektiğinde, personelimizin zarar görmemesi için ateşkes sağlamak üzere savaşan taraflarla görüşüyoruz. Dolayısıyla, bu kesinlikle bir engel değil” diye konuştu.
Suriye’deki reaktörün “neredeyse tamamlanmış” olduğunu açıkladı
Suriye’deki reaktör inşasının ne kadar ilerlemiş olduğu sorusuna UAEA Başkanı Grossi, “Reaktör neredeyse tamamlanmıştı. Henüz yapılmamış olan tek şey, yakıt yüklemesiydi. Bu, dış kaynaklardan gelen bilgilere dayanan bir varsayım çünkü o dönemde orayı ziyaret edemiyor, denetleyemiyorduk” ifadelerini kullandı.
Genel değerlendirmenin inşaatın oldukça ileri bir aşamaya geldiği yönünde olduğunu da ifade eden Grossi, “Şimdi kazı yaptığımız ve parçaları gün yüzüne çıkardığımız için bunu teyit edebiliyoruz. Ancak şunu da göz önünde bulundurmak gerek; önce bir yıkım yaşandı. Ardından, dönemin Suriye makamlarının soruşturmayı engellemek amacıyla bazı patlamalar gerçekleştirmiş olması oldukça muhtemel” şeklinde konuştu.
“İran ile temas yok”
İran’ın nükleer tesislerine ve materyallere erişimin sınırlı kalması durumunda UAEA’nın ne gibi adımlar atabileceği sorusuna Grossi, “İran ile temas yok, bilgi yok. Bize, yürüttükleri kapsamlı müzakerelerde bir anlaşmaya varılana kadar iş birliği yapmayacakları söylendi” dedi.
Rafael Grossi, “Bu yaklaşımı kabul etmiyoruz. İran, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’na taraf bir devlet ve yükümlülükleri var” ifadelerini kullandı.
“Sorunlara diplomatik çözümler bulunması gerektiğine inanıyorum”
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’daki Kazma Dağı’nın vurulabileceğine ilişkin açıklamasına ilişkin bir soruyu da yorumlayan Grossi, “Bunlar ülkelerin kendi kararları. Ben bir diplomatım ve sorunlara diplomatik çözümler bulunması gerektiğine inanıyorum. Ancak temas kurulmasına ihtiyacımız var. Buna gerçekten ihtiyacımız var” şeklinde konuştu.
İstikrarın, normalleşmenin ve öngörülebilirliğin ancak temasla sağlanabileceğini ifade eden Grossi, “Bizimle temas kurmadan bu gerçekleşemez. Çünkü İran’da uygunsuz bir faaliyet yürütülmediğine dair kimseye güvenilir bir güvence sağlanamaz. Ajansla iş birliği, ancak olumlu sonuç doğurabilir. Umarım bunu sağlayabiliriz. Israrımı sürdürüyorum ve umarım dinlerler” dedi.
Grossi, Suriye’de 73 tonluk nükleer malzemenin de yerinde mi bulunduğu sorusunu, “Evet” diyerek cevapladı. UAEA başkanı, Suriye’deki nükleer tesisin hava saldırısına uğramış gibi mi göründüğü sorusuna da “Evet” dedi.
