Topkapı Sarayı’nda Şerbethane 452 eserlik yeni şeçkiyle kapılarını açtı

Topkapı Sarayı Matbah-ı Amire yapıları içinde yer alan Şerbethane, restorasyon ve yeni teşhir düzenlemesinin ardından ziyaretçilerini ağırlamaya başladı. Sergilenen eser sayısının 174’ten 452’ye çıkarıldığı bölüm, Osmanlı sarayında şerbet, tatlı, macun, esans ve sunum geleneğini daha kapsamlı bir seçkiyle ziyarete sunuyor.
Milli Saraylar Başkanlığı’na bağlı Topkapı Sarayı’nda, Osmanlı saray mutfağının özel bölümlerinden Şerbethane, yenilenen yüzüyle ziyarete açıldı. Matbah-ı Amire yapıları içinde konumlanan bölüm, restorasyon ve teşhir düzenlemesiyle müze işlevi güçlendirilmiş bir rota olarak hazırlandı.
2010 yılında kapsamlı restorasyondan geçirilen Matbah-ı Amire yapıları yaklaşık 15 yıllık kullanım sürecinin ardından müze işlevinin güncel ihtiyaçlarına göre yeniden ele alındı. 2025 yılında yoğunlaşan uygulamalar, 2026’da küratöryel düzenleme, koleksiyon seçkisi ve yerleştirme çalışmalarıyla tamamlandı.
Sergilenen eser sayısı 2,5 katını aştı
Şerbethane’de restorasyon öncesinde 174 parça eser sergileniyordu. Yeni teşhir ve tefriş çalışmasının ardından eser sayısı 452’ye çıkarıldı. Böylece bölümde görülebilecek eser sayısı 2,5 katın üzerine taşındı. Genişleyen seçki, Şerbethane’nin saray mutfağındaki yerini daha kapsamlı bir çerçevede izlenebilir hale getirdi.
Sarayın tatlı, şerbet ve macun merkeziydi
Osmanlı Sarayı’nda Şerbethane, Helvahane’nin bir bölümü olarak hizmet veriyordu. Burada başta padişah olmak üzere Harem ve saray halkı için baklava gibi hamur tatlıları, çeşitli helvalar, şekerlemeler ve şerbetler hazırlanıyordu. Şerbethane aynı zamanda hekimbaşı denetiminde ilaç, macun ve esansların hazırlandığı üretim alanıydı. Bu yönüyle bölüm, saray mutfağının ikram geleneği kadar şifa ve koku kültürüyle de ilişkiliydi.
Altyapı, eser güvenliğine göre yenilendi
Restorasyon sürecinde, kullanım ömrünü tamamlayan yükseltilmiş döşeme ve karkas sistemi tarihî dokuya zarar verilmeden söküldü. Yeni teşhir düzeni için taşıyıcı özellikleri güçlendirilmiş karkas sistemi kuruldu, sac kaplama uygulamasıyla döşeme sisteminin sağlamlığı artırıldı. Zemin düzenlemesinde, Matbah-ı Amire yapılarının diğer bölümleriyle uyum sağlamak amacıyla bazalt taş döşeme kullanıldı. Bazalt yüzeylere koruyucu cila uygulandı, çelik elemanlarda antipas ve koruyucu son kat boya tercih edildi. Yeni vitrin sistemleri için taşıyıcı karkaslar ve vitrin kaideleri imal edildi. Bilgilendirme ve yönlendirme elemanlarında kompakt lamine levha kullanıldı, pano ve kapı imalatları tarihi yapının özgün dokusuna zarar vermeyecek biçimde tasarlandı.
“Daha önceden 174 olan eser sayımızı 452’ye çıkardık”
Yapılan tadilat çalışması hakkında bilgi veren Topkapı Sarayı Daire Başkanı İlhan Kocaman, “Topkapı Sarayı, matbahane içerisinde yer alan ve helvahanenin bir bölümü olan şerbethanenin restorasyonu yaklaşık 9 ay süren restorasyonunu bugün itibariyle tamamladık ve bunu yaparken elbette vitrinlerimizi artırdık, eser sayımızı da artırdık. Daha önceden 174 olan eser sayımızı 452’ye çıkardık. Milli Saraylar Başkanlığı olarak bu eserlerin sergilenmesine ve ziyaretçilerimizle buluşturulmasına önem verdiğimiz için bu eserleri, uzman ekibimiz tarafından elden geçirildi. Eser restorasyonları da tamamlandı ve bugün itibariyle ziyarete açtık. Restorasyonumuz bilim kurulu tarafından hazırlanan proje onaylı olarak başlatılıp özellikle tavan ve zeminlerdeki bozulmalar göz önünde bulunduruldu ve 9 aylık süren bir restorasyon ile tamamladık” dedi.
“Burda bulunan eserler ağırlıklı olarak 14’üncü yüzyıldan 19’uncu yüzyıla kadar dünyanın dört bir tarafında özel olarak imal edilmiş eserlerdir”
Konuşmasına devam eden Topkapı Sarayı Daire Başkanı İlhan Kocaman, “Zeminde bazalt taşı kullanıldı ve buranın enerji, elektrik, ısıtma, soğutma, güvenlik, alarm sistemlerini yine bu zemin altına aldık. Ayrıca vitrinlerimiz yenilendi, tamamı güncellendi ve eserlerimizi burada sergiledik. Burada yer alan eserler ağırlıklı olarak 14’üncü yüzyıldan 19’uncu yüzyıla kadar dünyanın dört bir tarafında özel olarak imal edilmiş, üretilmiş olan eserlerdir. Çin porseleninden Avrupa porselenine ayrıca altın, tombak, cam, gümüş gibi metallerden oluşan eserleri de burada biz sergiliyoruz. 14’üncü yüzyıldan 19’uncu yüzyıla kadar dünyanın dört bir tarafında hazırlanmış olan ve altın ve gümüş, tonbak, porselen, cam gibi eserler burada Osmanlı’ya getirilmiş. Ve bunlar çoğunluğu depolardaydı. Arkadaşlarımız bunların konservasyonlarını, restorasyonlarını yaptılar ve burada 452 eserimizi ziyaretçiyle bugün itibariyle buluşturuyoruz” şeklinde konuştu.
“Buradaki eserlerin tamamı özel üretimdir, özel imalattır ve buraya getirilmiş olan eserlerdir”
Sarayda sergilenen eserlerin tamamının dönemin eserleri olduğunu söyleyen Kocaman, “Ve bu eserler mutfaklarda sergilendiği gibi yeni açılacak olan porselen müzemizde de sergilenecektir. Buradaki eserler ağırlıklı olarak hünkara has veya saray çalışanlarına has olduğu için tamamı özel üretimdir, özel imalattır ve buraya getirilmiş olan eserlerdir. Burada hekimbaşı tarafından macun, ilaç, esans gibi şeyler de burada üretilerek saraya sunulurdu. Bunun yanında yine Muharrem ayında aşure ki burada aşurelikler var, yine Nevruz ayında Nevruziye dediğimiz, o güne özel üretilmiş eserler de sergilenmektedir” ifadelerini kullandı.
Salı dışında her gün ziyaret edilebilecek
Topkapı Sarayı’nın ikinci avlusunda yer alan Matbah-ı Amire güzergahında konumlanan Şerbethane, sarayın kapalı olduğu salı dışında haftanın her günü 09.00 – 17.30 saatleri arasında gezilebilecek.
(DH-RU