Denizli’nin Beyağaç ilçesinde 7 yaşında öğrendiği sipsiyi yıllardır yaşatan Halime Özke, Teke yöresine ait geleneksel çalgısının son temsilcilerinden biri. UNESCO Bilim Kurulu tarafından 2017 yılında “Yaşayan İnsan Hazinesi” ilan edilen Özke, geleneğin yeni kuşaklara aktarılmamasından endişe ediyor.
Denizli’nin Beyağaç ilçesinde 1948 yılında dünyaya gelen Halime Özke, Teke yöresine özgü küçük üflemeli çalgı sipsinin önemli temsilcilerinden biri olarak kültürel mirası yaşatmaya devam ediyor. Sipsi çalmaya henüz 7 yaşındayken başlayan Özke, çalgının yapımını ve icrasını dağlarda keçi güderken aile büyüklerinden öğrendi. Çevresindeki ablalarının ve diğer sipsi icracılarının çaldığı ezgileri gözlemleyerek kendisini geliştiren Özke, zamanla radyodan dinlediği türküleri de sipsiyle çalmaya başladı.
Halime Özke, sipsiyi yalnızca günlük yaşamında değil; düğün, sünnet, kına gecesi ve yayla şenlikleri gibi yöresel etkinliklerde de icra etti. Geçmişte Beyağaç’ta çok sayıda kişinin sipsi çaldığını belirten Özke, zamanla bu geleneğin taşıyıcılarının azalmasıyla kendisinin de sipsi yapmaya başladığını anlattı.
Köyünde sipsi çalan genç kızların evlendikten sonra eşlerinin izin vermemesi nedeniyle çalmayı bıraktığını ifade eden Halime Özke, zamanla tek başına kaldığını söyledi. Sipsi geleneğinin gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla Beyağaç’ta kurs açılması için de girişimlerde bulunulduğunu ancak ailelerin çocuklarına izin vermemesi nedeniyle bu çalışmaların devam edemediğini aktardı. Özke, “Eskiden burada yaşayan çok insan çalardı bunu. Herkes bazı sebeplerle zamanla bıraktı, ben tek kaldım. Beyağaç’ta yaşayan birkaç kişinin girişimiyle kurs açalım, bu kültürü gelecek nesillere aktaralım dedik ama aileler izin vermedi, o da öyle kaldı” dedi.
“Benden sonra sadece oğlum çalıyor”
Sipsi geleneğinin geleceği konusunda endişelerini dile getiren Özke, kendisinden sonra bu çalgıyı öğrenen tek kişinin oğlu olduğunu belirtti. Özke, “Benden sonra çalan sadece oğlum var, ondan sonrası yok, kimse öğrenmiyor. O da düğünlerde yanımda dümbelek çalarken öğrendi” diye konuştu.
Sipsi alanındaki bilgi ve birikimiyle dikkat çeken Halime Özke, 2017 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında UNESCO Bilim Kurulu tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanına layık görüldü. Özke, ödülünü 11 Şubat 2020 tarihinde Ankara’daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen törende aldı. O günleri anlatan Özke, “2020 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Ankara’ya davet edildim. UNESCO Bilim Kurulu tarafından verilen Yaşayan İnsan Hazinesi unvanı plaketim bana onun tarafından verildi. Beni birkaç televizyon programında görmüşler, oradan da bu unvana laik görmüşler” ifadelerini kullandı.
