Erzurum’un Millî Mücadele’deki kadın kahramanı: Ayşe Çavuş

Arşivlerden çıkarılan iki resmî yazışma, Erzurumlu Ayşe Çavuş’un Millî Mücadele’de Ethem Müfrezesiyle birlikte muharebeye katıldığını ve “Bilfiil ateş altında” hizmet verdiğini ortaya koydu. Belgelerde Ayşe Çavuş için İstiklal Madalyası talep edildiği görülürken, yazışmaların ardından kırmızı şeritli İstiklal Madalyası ile taltif edildiği belirlendi.

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Taner Özdemir’in ortaya çıkardığı iki tarihî belge, Erzurumlu Ayşe Çavuş’un Millî Mücadele’deki rolüne ilişkin önemli bilgiler içeriyor. İlk belge, Millî Müdafaa Vekâletine gönderilen resmî bir yazışma. Yazıda, Ethem Müfrezesiyle birlikte muharebeye iştirak eden ve hizmetleri görülen bir kişiden söz edilerek, “Eğer o Ayşe Çavuş ise, İstiklal Madalyasıyla taltifi şayan olduğunu” ifade eden değerlendirmeye yer veriliyor.

“Bilfiil ateş altında” vurgusu

İkinci belge ise TBMM Reisi ve Başkomutan Paşa Hazretlerine hitaben hazırlanmış. Bu yazışmada Erzurumlu Ayşe Çavuş’un İstiklal Mücadelesi sırasında “bilfiil ateş altında pek çok hizmeti mesbuk” olduğu açıkça belirtiliyor ve İstiklal Madalyası ile taltif edilmesi talep ediliyor. Belgenin altında Müdafaa-i Milliye Vekili imzasının bulunması, Ayşe Çavuş’un hizmetlerinin dönemin devlet makamları tarafından resmî olarak değerlendirildiğini gösteriyor. Belgelerdeki “bilfiil ateş altında” ifadesi ise Ayşe Çavuş’un Millî Mücadele’de doğrudan muharebe şartları içerisinde görev yaptığını ortaya koyan en dikkat çekici kayıt olarak öne çıkıyor.

Kırmızı şeritli İstiklal Madalyası

Millî Mücadele döneminde cephede fiilen savaşanlara kırmızı şeritli İstiklal Madalyası verilmesi öngörülmüştü. Ayşe Çavuş hakkında yürütülen resmî yazışmaların ardından kırmızı şeritli İstiklal Madalyası ile taltif edildiği belirtiliyor. Araştırmacı ve yazar Taner Özdemir’in ortaya çıkardığı bu iki belge, Ayşe Çavuş’un Millî Mücadele’deki hizmetlerinin yalnızca sözlü anlatımlarda kalmadığını, devletin resmî yazışmalarına da geçtiğini gösteriyor. Arşiv belgeleri aynı zamanda Erzurumlu kadınların Millî Mücadele’de üstlendiği rollerin yeniden araştırılması açısından önemli bir kaynak niteliği taşıyor.

Yıllar sonra gün yüzüne çıkan bu iki resmî belge, Erzurum’un Millî Mücadele tarihindeki kadın kahramanlarından Ayşe Çavuş’un hikâyesini yeniden tarihin kayıtları arasına taşıdı.