Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Kaya, Türkiye’de yıllarca devam eden çatışmalı sürecin ekonomik maliyetinin konuşulduğunu ancak barışın sağlayacağı ekonomik kazancın yeterince tartışılmadığını söyledi. Kaya, Ege’deki bir çiftçinin mazot fiyatından Güneydoğu’daki üreticiye kadar herkesin barışın ekonomik getirisiyle doğrudan ilişkili olduğunu vurguladı.
Demokratik Gelişim Enstitüsü’nün (DPI) “Sürdürülebilir Barışın Ekonomik Boyutları” toplantısı, Şırnak’ın Cizre ilçesinde düzenlendi. Toplantıya, DTSO Başkanı Mehmet Kaya, Diyarbakır İş Konseyi Başkanı Mustafa Vural, DTSO Yüksek İstişare Kurulu Başkanı Erkan Azizoğlu, DTSO Yüksek İstişare Kurulu Başkan Yardımcısı Burç Baysal, TOBB Diyarbakır Genç Girişimciler Kurulu Başkanı Vedat Elbal, Irak Bölgesel Yönetimi Odalar Birliği Başkanı ve Erbil TSO Başkanı Gailan Haji Saeed, Süleymaniye TSO Başkanı Nawzad Ghafur Karim, Duhok ve Halepçe TSO başkanları ile toplantıya ev sahipliği yapan Cizre TSO Başkanı Ömer Faruk Yıldırım katıldı.
Toplantıda konuşan DTSO Başkanı Mehmet Kaya, yaklaşık 50 yıldır devam eden çatışmalı sürecin ülkeye ağır ekonomik bedeller ödettiğini ifade ederek, artık yeni bir bakış açısına ihtiyaç olduğunu vurguladı. Kaya, “Bu ülkede çatışmalı sürecin maliyetini konuşuyoruz ama barışın kâr payını konuşmuyoruz. Oysa çatışmalar sona ererse Türkiye nasıl bir ekonomik sıçrama yaşayacak, bölge nasıl kalkınacak, ülkenin refahı nasıl artacak; bunları topluma anlatmak zorundayız. Biz yıllardır tam da bu farkındalığı oluşturmak için çalışıyoruz” dedi.
Kaya, DPI ile yaklaşık yedi yıldır yürüttükleri çalışmaların temel amacının toplumda barışın ekonomik getirisine ilişkin ortak bir bilinç oluşturmak olduğunu ifade etti. Barışın yalnızca bölge insanını ilgilendiren bir mesele olmadığını söyleyen Kaya, Türkiye’nin batısında yaşayan vatandaşların da çatışmalı sürecin ekonomik yükünü taşıdığına dikkat çekti. Kaya, “Ege’deki bir çiftçinin mazotunun pahalı olmasının da bu süreçle doğrudan ilişkili olduğunu anlatmamız gerekiyor. İnsanlar bölgedeki çatışmaların kendi yaşam maliyetini artırdığını gördüğünde barışa çok daha güçlü sahip çıkacaktır. Barış sadece Diyarbakır’ın, Cizre’nin ya da Şırnak’ın değil; İzmir’deki üreticinin de, Manisa’daki çiftçinin de kazancıdır” diye konuştu.
Kaya, çatışmalı sürecin maliyetine ilişkin hazırlanan raporlarda kaybın 2 ila 4 trilyon dolar arasında hesaplandığını belirterek, bu rakamın Türkiye ekonomisi açısından tarihi büyüklükte olduğuna dikkat çekti.
“Komşularla ticarette güvenlik değil ekonomi öne çıkmalı”
Konuşmasında sınır ticaretine de değinen Kaya, Türkiye’nin komşularıyla ekonomik ilişkilerini güvenlik politikalarının gölgesinde yürüttüğünü ifade ederek, “Biz hala güney komşularımıza ekonomi penceresinden değil, güvenlik penceresinden bakıyoruz. Oysa dünyada gelişmiş ülkeler önce ticareti geliştiriyor, ekonomik entegrasyonu sağlıyor, ardından siyasi iş birliklerini güçlendiriyor” şeklinde konuştu.
Irak pazarında yaşanan gerilemeye dikkat çeken Kaya, Türkiye’nin 2014 yılında Irak’ın en büyük ticaret ortağı olduğunu, bugün ise üçüncü sıraya düştüğünü belirterek, şunları söyledi:
“Birleşik Arap Emirlikleri ve Çin bizim en güçlü olduğumuz inşaat, gıda ve metal sektörlerinde Irak pazarını hızla ele geçiriyor. Sorun başkalarının güçlenmesi değil; bizim kendi pazarımıza sahip çıkacak politikaları geliştiremememizdir.”
Kaya, Güneydoğu Anadolu’nun tarım, sanayi ve ticaret açısından büyük potansiyele sahip olmasına rağmen güvenlik politikaları nedeniyle yatırımların tam anlamıyla hayata geçirilemediğini söyledi.
GAP kapsamındaki sulama yatırımlarının yıllardır tamamlanamamasını örnek gösteren Kaya, bölgenin ekonomik kalkınmasının önündeki en büyük engellerden birinin uzun yıllardır devam eden çatışmalı ortam olduğunu ifade etti. Kaya, “Enerji yatırımları tamamlanıyor ama sulama projeleri yıllarca bekletiliyor. Bir yatırımın gerçek getirisi ancak üretime dönüştüğünde ortaya çıkar. Bölgenin ekonomik olarak geri kalmasının en önemli nedeni elli yıldır devam eden çatışmalar ve güvenlik odaklı politikalardır” dedi.
Konuşmasında çözüm sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kaya, atılacak demokratik adımların ekonomik dönüşümün de önünü açacağını belirterek, şu ifadeleri kullandı:
“Bugün atılacak demokratik adımlar sadece toplumsal barışı güçlendirmeyecek; yatırımın, ticaretin, ihracatın ve üretimin önünü de açacaktır. Barış, Türkiye’nin ekonomik geleceğine yapılacak en büyük yatırımdır.”
Irak Bölgesel Kürt Yönetimi Odalar Birliği Başkanı ve Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Gailan Haji Saeed de, Türkiye ile ekonomik iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini belirterek, iş dünyasını bölgeye yatırım yapmaya davet etti. Türkiye ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesinin önemine dikkat çeken Saeed, “Ekonomi ve ticaret alanında birlikte hareket etmeyi hedefliyoruz. 2013 yılında Irak hükümetinin en büyük ticaret hacmi Türkiye ile gerçekleşiyordu ve Habur Sınır Kapısı bu ticaretin ana geçiş noktasıydı. Ancak bugün 10 yıl öncesinden çok farklı bir noktadayız. Artık daha kalıcı adımlar atmamız gerekiyor” dedi.
Bölge ekonomisinin son yıllarda önemli değişim geçirdiğini ifade eden Saeed, geçmişte büyük ölçüde dışa bağımlı olan yapının değiştiğini belirterek, “Bu süreçte iş birliği ve güç birliğine ihtiyaç var. Türk iş dünyasını bölgeye yatırım yapmaya davet ediyoruz” diye konuştu.
Konuşmasının sonunda kalıcı barışın ekonomik gelişmenin temel şartı olduğunu vurgulayan Saeed, “Önceliğimiz kalıcı barışın sağlanmasıdır. Bu sürecin başarıyla sonuçlanmasını arzu ediyoruz” ifadelerini kullandı. Saeed, bölge olarak üzerlerine düşen sorumluluğu yerine getirmeye hazır olduklarını söyledi.
