Ankara Sanayi Odası (ASO), kadın girişimcilerin bilgi ve deneyim birikimlerini, işletmelerini geliştirirken karşılaştıkları güçlükleri ve ihtiyaçlarını sahadan elde edilen veriler doğrultusunda değerlendiren “Kadın Girişimciliğinde Dönüşüm Açığı: Ankara Örneği” başlıklı bir rapor hazırladı.
Kadınların ekonomik, sosyal ve kültürel hayatın her alanına güçlü ve eşit katılımını sürdürülebilir kalkınmanın temel şartlarından biri olarak gören ASO, kadın girişimciliğinin güçlendirilmesine yönelik kapsamlı bir araştırma hazırladı. “Kadın Girişimciliğinde Dönüşüm Açığı: Ankara Örneği” adlı raporda, kadın girişimcilerin bilgi ve deneyimleri ile işletmelerini geliştirirken karşılaştıkları güçlükler sahadan elde edilen verilerle değerlendirildi.
ASO’nun araştırma merkezi ASOSİTAM ve Kadın Girişimciliği Koordinatörlüğü’nün hazırladığı çalışmada, Ankara’da farklı sektörlerde faaliyet gösteren 102 kadın girişimcinin anket yanıtları ile bu gruptan 20 kadınla yapılan derinlemesine görüşmeler birlikte değerlendirilerek somut uygulama önerileri geliştirildi.
Araştırmaya katılan kadınların yüzde 93’ünün en az lisans düzeyinde, yüzde 42’sinin ise lisansüstü eğitim aldığı, yüzde 70’inin ise kendi işletmesinin kurucusu olduğu belirlendi. Buna karşılık incelenen işletmelerin yarısı 10 veya daha az çalışanla faaliyet gösterirken ihracat yapanların oranı yüzde 29’da kaldı.
Yenilikçi yönelim güçlü, ekonomik dönüşüm sınırlı
Kadın girişimcilerin yeniliğe açıklık puanı 5 üzerinden ortalama 4,21 oldu. Raporda, kadınların eğitim birikiminin ve yenilikçi yönelimlerinin büyümeye, istihdama ve ihracata daha güçlü yansıması için eğitim ve mentorluk çalışmalarının finansman, teknik iş birliği, üretim ve pazara erişim imkânlarıyla tamamlanması gerektiği belirtildi. Bu birikim ve yetenek seti ile ekonomik sonuçlar arasındaki mesafe, dönüşüm açığı kavramıyla ele alındı.
Kendi işini kuran kadınların işletmelerini büyütme ihtiyacının daha belirgin olduğuna işaret eden araştırmada, mevcut bir işletmeye sonradan katılan kadınların firmanın birikmiş altyapısından ve iş bağlantılarından yararlanabildiği görüldü. Desteklerin bu farklı başlangıç şartları ve ihtiyaçlar dikkate alınarak tasarlanması önerildi.
Sorumluluk karar yetkisiyle desteklenmeli
Görüşmelerde finansmana erişim ve girişimci olarak kabul görme güçlükleri, özellikle yatırım ve büyüme planlarında öne çıktı. Sanayi ve teknoloji alanındaki bazı katılımcılar, mesleki yeterliliklerini tekrar tekrar kanıtlamak zorunda kaldıklarını anlattı. Bakım sorumluluklarının da işlerini geliştirmeye ayırabilecekleri zamanı sınırlandırdığı dile getirildi.
Aile işletmelerinden aktarılan bazı örnekler ise kadınların fiilen üstlendikleri yönetim sorumluluğu ile resmî yetki ve mülkiyet payının her zaman örtüşmediğini gösterdi. Raporda kadınların işletmelerdeki katkısının görünür olması ve sorumluluklarının karar yetkisiyle desteklenmesi gerektiği vurgulandı.
Beş alanda çözüm önerisi
Raporda, belirlenen ihtiyaçlara karşılık verecek beş uygulama paketi önerildi. Bakım ve Zaman Maliyeti Paketi kapsamında OSB ve teknoparklarda çocuk bakım hizmetleri sunulması, etkinliklerin gündüz ve uzaktan katılıma açık biçimde düzenlenmesi ele alındı. Yetki Devri ve Aile Anayasası Paketi ile aile üyelerinin görevlerini, karar yetkilerini ve devir süreçlerini yazılı kurallara bağlayan danışmanlık ve hukuki destekler önerildi.
Finansmana Erişim ve Ölçeklenme Paketi; kredi garantisi imkanlarını, yatırımcılarla eşleştirmeleri, yatırıma hazırlık desteğini ve ihracat siparişlerini karşılayacak işletme sermayesine erişimi kapsıyor. Köprü Kurucu Ağ ve Kamuya Erişim Paketi, kadın girişimcilerin yakın çevrelerinin ötesine geçerek yeni pazarlara açılmayı, üniversitelerle iş birliklerini ve kamu imkânlarından yararlanmayı kolaylaştırmayı amaçlıyor. ASO Kurumsal Temsil ve Görünürlük Göstergeleri Paketi ise kadınların ASO komite, kurul ve heyetlerindeki temsilinin izlenmesini ve teknik başarılarının görünürlüğünün güçlendirilmesini hedefliyor.
ASO’nun raporunda, desteklerin gerçek yönetim sorumluluğu taşıyan kadınlara ulaşması için “Fiili Yönetim Kriteri” de önerildi. Önerilen ölçüt, kadınların bütçe, yatırım, personel ve üretim kararlarında fiilen ve düzenli olarak sorumluluk üstlenmesini; buna ek olarak ortaklık ya da imza ve temsil yetkisinden en az birine sahip olmasını esas alıyor.
ASO Meclis Üyesi ve TOBB Ankara Kadın Girişimciler Kurulu Başkanı Hande Öztürk, rapora ilişkin değerlendirmesinde Fiilî Yönetim Kriteri önerisine dikkat çekerek, “Bugüne kadar kadın girişimci sayısı çoğu zaman kağıt üzerindeki ortaklıkla değerlendirildi. Oysa Kurul çalışmalarımızda işi fiilen yöneten ancak imza yetkisi babasında, eşinde veya ortağında bulunan çok sayıda kadınla karşılaşıyoruz. Bu rapor artık onları da görünür kılıyor; görünmeyeni saymak, değiştirmenin ilk şartıdır” ifadelerini kullandı.
“Kadınların katkısını güçlendirmek hepimizin ortak sorumluluğudur”
ASO Başkanı Seyit Ardıç, kadın girişimcilerin potansiyelinin üretime daha güçlü yansımasının, verimlilik, ölçek, teknoloji ve markalaşma hedeflerine katkı sağlayarak sanayinin değişen dünya ekonomisindeki rekabet gücünü artıracağını vurguladı.
Kadınların ekonomide ve hayatın her alanında eşit fırsatlara sahip olmasının ve eşit biçimde temsil edilmesinin gelişmişliğin önemli göstergelerinden biri olduğunu belirten Seyit Ardıç, “Yenilikçi fikirleri, girişimcilik cesaretleri ve yönetim becerileriyle iş hayatına değer katan kadınların bu katkısını güçlendirmek hepimizin ortak sorumluluğudur” ifadelerini kullandı.
Ankara’nın üniversiteleri, organize sanayi bölgeleri, teknoparkları, Ar-Ge merkezleri ve savunma sanayiindeki birikiminin güçlü bir ekosistem oluşturduğuna dikkat çeken Ardıç, “Bu birikimi daha ileriye taşımak için kadınların işletme kurma, büyütme ve yönetme süreçlerine katılımını güçlendirmeliyiz” dedi.
Ankara’nın mevcut imkanlarını kadın girişimcilerin ihtiyaçlarıyla daha etkin buluşturmayı hedeflediklerini belirten Başkan Ardıç, “Eğitim ve yetkinlik geliştirme çalışmalarının yanında, kadınların mevcut donanımlarını kullanabilecekleri fırsatları da genişletmeliyiz” değerlendirmesinde bulundu.
ASO’dan üç somut adım
Raporun bulgularını uygulamaya taşımak için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, KOSGEB, üniversiteler ve ASO’nun koordinatörlüğünde faaliyet gösteren TOBB Ankara Kadın Girişimciler Kurulu başta olmak üzere tüm paydaşlarla birlikte çalışacaklarını ifade eden Başkan Ardıç, önümüzdeki döneme ilişkin üç somut adımı da açıkladı.
Fiili Yönetim Kriteri’ni ASO’nun destek ve teşvik programlarına kademeli olarak dahil edeceklerini, politika önerilerini ASO Teknopark ve ilgili müdürlüklerle bir uygulama takvimine bağlayacaklarını belirten Ardıç, “Kadın girişimciliği göstergelerini yıllık olarak izleyeceğiz. Bu adımlarla sağlanan ilerlemeyi üyelerimizle ve kamuoyuyla her yıl paylaşacağız” dedi.
Ardıç, Ankara Sanayi Odası olarak hazırladıkları bu çalışmanın, özellikle sanayi ve teknolojinin geliştiği iller başta olmak üzere Türkiye genelinde geliştirilerek tekrarlanmasının önemine dikkat çekerek, “Farklı illerden elde edilecek bulguların, kadın girişimciliğine yönelik daha etkili çözümler üretmemize ve bu alanda daha hızlı ilerlememize önemli katkı sağlayacağına inanıyorum” ifadelerine yer verdi.
