Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi ile OMÜ Tarih Topluluğu iş birliğinde, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla “Tarihsel Süreçte Cumhuriyet ve Kazanımları” başlıklı konferans düzenlendi.
Saygı duruşunda bulunulması ve İstiklal Marşı’nın okunmasıyla başlayan programda, Cumhuriyet’in tarihi gelişimi ve kazanımları ele alındı. Programın açılış konuşmasını yapan OMÜ Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Nazlı Murzioğlu, 29 Ekim’in bağımsızlık iradesini ve ortak geleceğe duyulan inancı simgeleyen özel bir tarih olduğunu belirtti. Üniversitelerin tarihi mirası bilimsel bir anlayışla ele alma ve gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğu taşıdığını vurgulayan Murzioğlu, “Üniversiteler ve akademik kurumlar olarak görevimiz, tarihsel mirasımızı bilimsel bir anlayışla ele almak, sorgulamak ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Cumhuriyet, geçmişten devraldığımız bir miras olduğu kadar geleceğe karşı taşıdığımız büyük bir sorumluluktur” dedi.
Cumhuriyet’e giden tarihi süreç anlatıldı
Konferansta konuşan OMÜ Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Bölümü Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serpil Sürmeli, Cumhuriyet’e uzanan tarihi ve hukuki süreci kapsamlı biçimde ele aldı. Mondros Mütarekesi sonrasında başlayan işgal sürecinde Türk milletinin hukuk zemininde örgütlenmeye başladığını belirten Prof. Dr. Sürmeli, Müdâfaa-i Hukuk cemiyetlerinin kuruluşuna ve Paris Barış Konferansı’nda yürütülen girişimlere değindi. İzmir’in 15 Mayıs 1919’da işgal edilmesinin bağımsızlık mücadelesinde önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade eden Sürmeli, İzmir’in kurtuluşunun Anadolu’nun kurtuluşuyla bütünleştiğini vurguladı.
Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışının ardından başlayan örgütlenme sürecini Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi üzerinden değerlendiren Prof. Dr. Sürmeli, milli iradenin bağımsızlık mücadelesindeki belirleyici rolüne dikkat çekti. Amasya Genelgesi’nde yer alan “Yurdun bütünlüğünü ve milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” kararının Milli Mücadele’nin temel yaklaşımını ortaya koyduğunu belirten Sürmeli, kongreler sürecinde milli iradenin güçlendiğini ifade etti.
Milli Egemenlikten Cumhuriyet’in ilanına
Misak-ı Milli’nin kabulü, İstanbul’un işgali ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) 23 Nisan 1920’de açılması süreçlerini de anlatan Prof. Dr. Sürmeli, TBMM’nin milli egemenlik anlayışının hayata geçirilmesindeki önemini vurguladı. Milli Mücadele’nin askeri ve diplomatik aşamalarının ardından imzalanan Lozan Antlaşması’nın Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda kabul edilmesi bakımından taşıdığı öneme değindi. Cumhuriyet’in ilanına giden süreçte basının rolünü de ele alan Sürmeli, Mustafa Kemal Paşa’nın 22 Eylül 1923’te Avusturyalı gazeteci Hans Lazar’a verdiği röportajda “cumhuriyet” kelimesini kullanmasına ilişkin gelişmeleri aktardı. İkdam gazetesi muhabiri Meczî Sadrettin Sayman’ın söz konusu gelişmeleri 23 Eylül’de yayımlamasının basın tarihi açısından dikkat çekici bir örnek olduğunu belirtti.
Cumhuriyet’in 29 Ekim 1923’te ilan edilmesi ve Mustafa Kemal Atatürk’ün aynı gün Cumhurbaşkanı seçilmesiyle yeni yönetim biçiminin resmiyet kazandığını ifade eden Prof. Dr. Sürmeli, Cumhuriyet’in millet iradesine dayanan bir yönetim anlayışını temsil ettiğini vurguladı. Cumhuriyet’in anlam ve önemine ilişkin değerlendirmelerini paylaşan Sürmeli, “Cumhuriyet bir fazilet rejimidir; kız çocuklarımıza bu ismi koyarız. Cumhuriyet bir erdem rejimidir; erkek çocuklarımıza bu ismi koyarız. Cumhuriyet hem fazilet hem erdem rejimi olarak milletin kendi iradesiyle kurduğu, kamusal olan ve doğrudan kamunun ta kendisi olan bir değerdir” şeklinde konuştu.
Program, Prof. Dr. Serpil Sürmeli’ye teşekkür belgesi takdim edilmesi ve hatıra fotoğrafı çekiminin ardından sona erdi.
