Trabzon’un yaklaşık 800 yıllık afet geçmişini ortaya koyan araştırmada, 1850-2025 yılları arasında meydana gelen 123 afette 693 kişinin hayatını kaybettiği belirlendi. Kentte en fazla can kaybına sel ve taşkınların neden olduğu, bilinen en eski afetin ise Trabzon’u kuşatan Selçuklu ordusunu etkilediği ortaya çıktı.
Trabzon Büyükşehir Belediyesi eski daire başkanı Fatih Erol ve coğrafyacı Mustafa Topsakal tarafından hazırlanan Geçmişten Günümüze Trabzon’da Doğal Afetler adlı kitap, yeni bilgi ve belgelerle güncelleniyor. Araştırmacılar, kitabın yayımlanmasından sonra meydana gelen afetlerin yanı sıra tarihi kaynaklarda sonradan tespit edilen olayları da çalışmaya ekliyor.
Araştırmada, Trabzon’un yüzyıllar boyunca yaşadığı sel, heyelan, çığ, fırtına ve deprem gibi afetler tarihleri, meydana geldikleri yerler ve can kayıplarıyla birlikte ele alınıyor. Ayrıca afetlerden kaynaklanan göçlere de dikkat çekiliyor.
En fazla can kaybına seller neden oldu
Güncellenen afet envanterine göre, 1850-2025 yılları arasında can kaybı bilgisine ulaşılabilen 123 afette toplam 693 kişi hayatını kaybetti. Bu dönemde meydana gelen 40 sel ve taşkında 387 kişi yaşamını yitirirken, 46 heyelan ve kaya düşmesinde 142, 19 çığ olayında 85, 17 fırtına ve diğer doğa olayında 76, bir depremde ise 3 kişi hayatını kaybetti. Böylece belgelenen can kayıplarının yaklaşık yüzde 56’sının sel ve taşkınlardan kaynaklandığı belirlendi. Olay sayısı bakımından ise 46 kayıtla heyelan ve kaya düşmeleri ilk sırada yer aldı.
En büyük felaket 1929 Solaklı seli
Trabzon’un kayıt altına alınabilen afetleri arasında en fazla can kaybı, 1929 yılında meydana gelen Solaklı selinde yaşandı. Bu felakette 148 kişi hayatını kaybetti. Solaklı selini, 1988 yılında 64 kişinin yaşamını yitirdiği Çatak heyelanı izledi. 1990 yılındaki bir selde 56, 1998 Beşköy selinde ise 50 kişi hayatını kaybetti. Yalnızca bu dört afette 318 kişi yaşamını yitirdi. Bu sayı, belgelenen toplam can kaybının yaklaşık yüzde 46’sını oluşturdu.
Trabzon’u kuşatan Selçuklu askerlerini sel vurdu
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, Trabzon’un bilinen en eski afet kaydının yaklaşık 800 yıl öncesine uzanması oldu. Tarihi kaynaklarda yer alan anlatıma göre, 1223 veya 1228 yılında Trabzon’u kuşatan Selçuklu ordusu, şiddetli yağışların ardından meydana gelen sel felaketine yakalandı. Trabzon surlarının dışında bulunan askerlerin bir kısmı sel sularına kapılarak boğuldu. Bugünkü Tabakhane ve Zağnos dereleriyle ilişkilendirilen taşkında hayatını kaybeden askerlerin sayısı ise belirlenemedi. Bu olay, Trabzon’da bugüne kadar tespit edilen en eski doğa kaynaklı afet kaydı olarak değerlendiriliyor.
Çığ felaketleri de ağır kayıplara yol açtı
Araştırmada, 1860-2015 yılları arasında meydana gelen 19 çığ olayında 85 kişinin hayatını kaybettiği belirlendi. 1862 Akçaabat çığında 12, 1924 Akçaabat çığında 10, 1932 Maçka çığında 13 ve 2009 Zigana çığında 10 kişi yaşamını yitirdi. Çaykara’nın Kavlatan bölgesinde ise 1940, 1942, 1953, 1956, 1967 ve 1981 yıllarında can kaybına neden olan çığ olayları kaydedildi. Aynı bölgede 2015 yılında meydana gelen çığda da 5 kişi hayatını kaybetti. Envanterde ayrıca 1919 yılındaki Gülcemal kazasında 30, 1936 yılındaki fırtınada 19, 1962 yılındaki fırtınada 9 ve 1939 Erzincan depremiyle ilişkili olarak Trabzon’da 3 kişinin hayatını kaybettiği bilgisi yer aldı.
Afet envanteri yeni belgelerle genişliyor
Araştırmacılar, 1850-2025 yılları arasında belirlenen 693 can kaybının Trabzon’un tarih boyunca yaşadığı afetlerde hayatını kaybedenlerin kesin toplamını göstermediğini vurguladı. Geçmiş dönemlerde yaşanan bazı afetlerin kayıtlarına henüz ulaşılamadığı, bazı olaylarda ise can kaybı sayısının bilinmediği belirtildi. Yeni tarihi belgeler ve güncel afet kayıtlarıyla genişletilen çalışmanın, Trabzon’un afet geçmişinin ortaya çıkarılmasının yanı sıra yerel yönetimler, şehir plancıları, mühendisler ve afet yönetimi alanında çalışan kurumlar için de önemli bir bilgi kaynağı oluşturması amaçlanıyor.
