Antalya’nın Akseki ve İbradı ilçelerindeki Toros Dağları’nın yüksek kesimlerinde kendiliğinden yetişen taş erik, yöredeki geleneksel mutfağın vazgeçilmez lezzetleri arasında yer alıyor. “Dağ eriği” ve “yaban eriği” olarak da bilinen ekşi meyve, olgunlaştığında dağlardan toplanarak reçel ve kurutmalığın yanı sıra ekşi yapımında kullanılıyor. Akseki’de ise taş erik, ilçenin tescilli yöresel lezzetlerinden ekşi tarhananın yapımında da kullanılıyor. 11 saat kaynatılan eriklerden süzülen ekşilerin kilogramı 500 liradan satılıyor.
“Dağdan çuvallarla toplanıyor”
Rakımı yüksek dağlık alanlarda doğal olarak yetişen taş erikler, olgunlaşma döneminde yöre halkı tarafından dağlardan toplanıyor. Zorlu arazi şartlarında çuvallara doldurulan erikler, büyük bir emekle dağlardan indirilerek araçlarla köye getiriliyor. Burada yıkanıp temizlenen erikler, uzun süren kaynatma ve süzme işlemlerinden geçiriliyor.
Dağ eriğini toplama sürecinin oldukça zahmetli olduğunu anlatan Şengül Tak, “Biz bunları dağdan topluyoruz. Çuvallara doldurup köye getiriyoruz. Burada yıkayıp temizliyoruz, ardından kaynatıyoruz. Daha sonra çuvallara koyup süzüyoruz ve tekrar kaynatıyoruz. Dağlardan çuvallarla, büyük bir zahmetle topluyoruz. Dağdan indirip araçlarla köye getirip yıkıyoruz, temizliyoruz ve kaynatıyoruz. Sonra yine büyük bir emekle hazırlayıp satışa sunuyoruz” dedi.
“Saatlerce kaynatılıyor”
Dağ eriğinden ekşi elde etmek için uzun süren bir işlem uyguladıklarını belirten Tak, “Önce eriği yaklaşık 5 saat kaynatıyoruz. Daha sonra süzüp temizliyoruz. Suyunu aldıktan sonra yaklaşık 6 saat daha kaynatıyoruz. Böylece su koyulaşıyor ve ekşi haline geliyor. Eriğin posası ve çekirdeği süzme aşamasında kesede kalıyor” diye konuştu.
Geleneksel yöntemle hazırlanan ekşinin oldukça yoğun olduğunu ifade eden Tak, “En azından 10 kilo erikten ancak 1 kilo ekşi çıkıyor. Çünkü erik kaynama aşamasından geçtikçe posası ve çekirdeği ayrılıyor. Suyu da kaynadıkça koyulaşıyor” dedi.
“Bu yıl 100 kilogram ekşi yaptılar”
Bu yıl ilk kez deneme amacıyla dağ eriği ekşisi yapmaya başladıklarını belirten Tak, “Bu yıl deneme amaçlı yapmıştık. Toplamda 100 kilogram ekşi yaptık. Satışa sunuyoruz. Allah izin verirse gelecek yıl daha fazlasını yapacağız” ifadelerini kullandı. Dağ eriği ekşisinin mutfakta farklı şekillerde kullanıldığını söyleyen Tak, “Salatalarda, çorbalarda, her şeyde ekşi yerine bunu kullanıyoruz. Kurusunu da saklayıp çorbaların içerisinde limon yerine kullanabiliyoruz” dedi.
“Taş eriğin asıl lezzeti ekşi tarhanada ortaya çıkıyor”
Akseki’de yaşayan Ayşe Çelik ise Toros Dağları’nda yetişen taş eriğin, ilçenin tescilli yöresel lezzetlerinden ekşi tarhananın temel malzemelerinden biri olduğunu söyledi. Ekşi tarhananın yapımını anlatan Çelik, “Akseki’nin tescilli yöresel yemeği olan ekşi tarhanayı Toros Dağları’nda yetişen taş erikten, yani dağ eriğinden yapıyoruz. Erikler olgunlaşınca dağlara gideriz. Değneklerle ağaçları silkeler, erikleri toplarız” dedi.
“Taş erik tarhanaya lezzet katıyor”
Ekşi tarhananın yapımında buğday yarması, domates ile kırmızı ve yeşil biber kullandıklarını belirten Çelik, “Buğday yarması, domates, kırmızı ve yeşil biberi önce kaynatıyoruz. Daha sonra dağ eriğini ayrı bir tencerede kaynatıyoruz. Kaynayan eriğin çekirdeklerini ayırıyoruz. Ardından sıcağı sıcağına buğday yarmasının üzerine döküp iyice karıştırıyoruz” diye konuştu.
Hazırlanan karışımın bir gece bekletildiğini anlatan Çelik, “Bir gece bekletip ertesi gün sinilere seriyoruz. Gölgede kurutuyoruz. Daha sonra kışın pişirilmek üzere sofralardaki yerini alıyor. Bambaşka bir lezzeti oluyor. Tarhanaya asıl lezzeti veren dağ eriğidir” ifadelerini kullandı.
“Kış sofralarının vazgeçilmezi”
Ekşi tarhananın Akseki ve çevresinde kış hazırlıklarının önemli bir parçası olduğunu belirten Çelik, “Akseki ve çevresinde mutlaka bu kışlık meşhur yemeğimizi yaparlar. Her evde olmasa bile yöremizde bu gelenek yaşatılır” dedi.
Taş erikten elde edilen ekşinin de mutfakta değerlendirildiğini söyleyen Çelik, “Kaynatılan suyunu da salatalarda ve yemeklerde kullanıyoruz. Nar ekşisinden bile daha lezzetli olduğunu düşünüyoruz. Doğal ve oldukça lezzetli bir ürün. Şifalı olduğuna inanıyoruz” diye konuştu.
“Geleneksel lezzet gelecek kuşaklara aktarılıyor”
Akseki ve İbradı yöresinde doğal olarak yetişen taş eriğin, yöre halkının kış hazırlıklarında önemli bir yere sahip olduğu belirtilirken, doğadan toplanan meyvenin geleneksel yöntemlerle işlenmesi bölgenin mutfak kültürünün yaşatılmasına katkı sağlıyor. Dağ eriği; ekşi, tarhana ve reçelin yanı sıra kurutularak da kış aylarında değerlendiriliyor. Yöre halkı, nesilden nesile aktarılan bu geleneği sürdürerek Torosların doğal lezzetlerini sofralarda yaşatmaya devam ediyor.
