İzmir’in tarihi kent merkezinde yer alan Smyrna Agorası, geçmişin izlerini günümüze taşıyor. Roma döneminde kentin aşağı mahallelerine su taşımak için oluşturulan antik kanal, 2 bin yıl sonra hala akmaya devam ediyor. Kazı ekibi, 150 metresini takip ettiği kanalın kaynağını araştırırken Agora’da üç yeni mekan ve daha önce rastlanmayan duvar resimleri de ortaya çıkardı.
İzmir’in tarihi kent merkezinde yürütülen arkeolojik kazılar, Smyrna’nın binlerce yıllık geçmişine ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkarıyor. Smyrna Agorası’nda Roma döneminden kalan antik su kanalı, 2 bin yıl sonra da akmaya devam ediyor. Kazı ekibi, kanalın kaynağını belirlemek için şimdiye kadar 150 metrelik bölümünü takip ederek çalışma yürüttü. Suyun, Agora’nın güneyinde bulunan Namazgah Hamamı ve Kurşunlu Cami çevresindeki bir pınarla bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi adına yürütülen kazıların ana sponsorluğunu İzmir Büyükşehir Belediyesi üstleniyor. Büyükşehir Belediyesi’nin Smyrna Agorası ve Antik Smyrna Tiyatrosu kazılarına 2025-2027 döneminde toplam 34,5 milyon liralık desteği bulunuyor. Büyükşehir Belediyesi ayrıca 2026 yılında destek programındaki 16 arkeolojik kazıya toplam 19 milyon 665 bin 625 lira kaynak sağlıyor.
“2 bin yıldır akan bir sudan bahsediyoruz”
Kazı Başkanı, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Türk-İslam Arkeolojisi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Akın Ersoy, Roma döneminde Smyrna’nın su ihtiyacının pınarlarla bağlantılı kanallar aracılığıyla karşılandığını belirtti. Sistemin bir bölümünün günümüzde de çalıştığını söyleyen Ersoy, “Yaklaşık 2 bin yıldır akan bir sudan bahsediyoruz. Kaynağı henüz tespit edemedik. Hemen güneyimizde Namazgah Hamamı var. Orada bir pınarın olabileceğini değerlendiriyoruz. Suyun yaklaşık 150 metrelik bir yolculukla Smyrna Agorası’na ulaştığını görüyoruz” dedi.
Toprağın altından üç yeni mekan çıktı
2026 yılı kazılarında, geçen yıl bulunan mozaik tabanın devamında üç yeni mekan ortaya çıkarıldı. İki mekanın tabanı mozaik, bir mekanın tabanı ise mermer döşemeden oluşuyor. Kazı çalışmalarında Agora ve Smyrna Tiyatrosu çevresinde daha önce rastlanmayan duvar resimleri de bulundu. Mekanların Efes’teki Yamaç Evleri’ne benzer özellikler taşıdığını belirten Ersoy, yapıların kamusal bir işleve sahip olabileceğini söyledi.
“İlk defa bu mekanlarda duvar resimlerine ulaştık. Bugüne kadar Smyrna Agorası’nda ve tiyatro çevresinde hiç karşılaşmamıştık” diyen Ersoy, kazıların önümüzdeki dönemde bu mekanların devamında sürdürüleceğini belirtti.
Smyrna’nın dönüşümüne ışık tutuyor
Yeni mekanların MS 5’inci ve 6’ncı yüzyıllara, yani Geç Antik Çağ’a tarihlendiği belirtildi. Ersoy, Roma İmparatorluğu’nun 395 yılında ikiye bölünmesi ve Hristiyanlığın yayılmasıyla kentlerin yapısında önemli değişimler yaşandığını, yeni buluntuların da Smyrna’nın bu dönüşümüne ilişkin önemli bilgiler sunduğunu ifade etti.
Kazı ekibi, mozaikli mekanların devamını araştırdıktan sonra daha önce tespit edilen Hamam-Gymnasion yapısına geçecek. Bu bölümde Osmanlı katmanlarının altında Gymnasion’un mekansal organizasyonu incelenecek.
Agora’dan Kemeraltı’na uzanan 2 bin yıllık hafıza
Prof. Dr. Akın Ersoy, bugünkü Kemeraltı’nın sosyal, kültürel ve ticari kimliğinin köklerinin Smyrna Agorası’na kadar uzandığını söyledi. Antik Smyrna Limanı’nın zamanla dolmasıyla ticari ve sosyal yaşamın Kemeraltı’na doğru kaydığını belirten Ersoy, “Buradaki sosyal, kültürel ve ticari hafıza yavaş yavaş Kemeraltı’na taşınıyor. Mekânın bir hafızası var. Bu hafıza bugün dünyanın en büyük açık hava alışveriş merkezlerinden biri olan Kemeraltı’na ulaşıyor” ifadelerine yer verdi.
İzmir’in beklediği tiyatro
Kazı çalışmalarının önemli hedeflerinden biri de Kadifekale eteklerinde bulunan 20 bin kişi kapasiteli Smyrna Tiyatrosu’nu yeniden kent yaşamına kazandırmak. Tiyatronun oturma sıralarının önemli bölümünün günümüze ulaştığını belirten Ersoy, “İzmirlinin Smyrna Tiyatrosu’nu beklediğini düşünüyoruz. Enerjimizin önemli bir kısmını buraya yönlendiriyoruz. İzmir’in ileride çok önemli bir sosyo-kültürel mekan kazanacağını düşünüyoruz” diye konuştu.
“Büyükşehir’in desteği çalışmalara hız katıyor”
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin desteğinin yalnızca maddi katkı olmadığını, kazı çalışmalarının kapasitesini de artırdığını belirten Ersoy, “İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin destekleri önemli. Çünkü bize arkeolojik mirasın ortaya çıkarılması konusunda hız katıyor. Bu ne kadar artarsa o kadar fazla grup ve uzmanla çalışma imkanımız oluyor. Buna bağlı olarak arkeolojik mirasın ortaya çıkarılması da hızlanıyor. Bu açıdan Büyükşehir Belediyesi’nin katkısını çok önemsiyoruz” cümlelerine yer verdi.
Kazı alanında arkeolojik mirasın korunmasına yönelik konservasyon çalışmaları da sürüyor. Özellikle gezi güzergahındaki grafitilere ait sıvaların korunmasına yönelik çalışmalar yapılırken, Grafiti Salonu’nun bir bölümü belirli saatlerde ziyaretçilere açılıyor.
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Turizm Rehberliği Bölümü öğrencileri de staj kapsamında ziyaretçilere Türkçe ve İngilizce bilgi veriyor.
