Düşünce Rotası Derneği Genel Başkanı Fatih Köse, Türkiye’nin farklı illerinde meydana gelen bina çökmeleri ve kentsel dönüşüm uygulamalarına ilişkin değerlendirmelerde bulunarak, özellikle yapışık nizam yapılaşmanın bulunduğu bölgelerde dönüşümün tek bir bina üzerinden yürütülmesinin riskler doğurabileceğine dikkat çekti. Kentlerin güvenli, sağlıklı ve yaşanabilir hale getirilmesi için kentsel dönüşüm çalışmalarının bina bazında değil, ada bazında planlanması gerektiğini belirten Köse, bütüncül dönüşümün önemini vurguladı.
Türkiye’de birçok kentte binaların birbirine bitişik şekilde inşa edildiğini hatırlatan Fatih Köse, bu yapılaşma düzeninde bir binanın yıkılarak yeniden yapılmasının yalnızca o binayı ilgilendiren bir işlem olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti. Özellikle uzun yıllar önce aynı dönemde ve benzer yapı teknikleriyle inşa edilen binaların bulunduğu bölgelerde, dönüşüm sürecinin çevredeki yapılarla birlikte ele alınmasının önem taşıdığını kaydetti.
“Bir binanın dönüşümü komşu binalardan bağımsız düşünülemez”
Yapışık nizam yapılaşmanın yaygın olduğu kentlerde, aradaki bir binanın kentsel dönüşüm kapsamında yıkılmasının çevresindeki yapıların güvenliği açısından dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirten Köse, şu ifadeleri kullandı:
“Türkiye’nin farklı illerinde binaların bir anda çökmesi, kentlerimizin yapı güvenliğini ve kentsel dönüşüm anlayışını yeniden değerlendirmemiz gerektiğini gösteriyor. Özellikle yapışık nizam kentleşmenin bulunduğu bölgelerde binalar birbirine bitişik şekilde inşa edilmiş durumda. Bu yapıların arasından bir binanın kentsel dönüşüm kapsamında yıkılması sırasında gerekli teknik önlemler alınmazsa yan taraftaki binaların taşıyıcı sistemleri ve zemin şartları olumsuz etkilenebilir. Bu durum, çevredeki yapıların güvenliği açısından risk oluşturabilir.
Bir binayı dönüştürürken yalnızca o binanın durumuna bakmak yeterli değildir. Yanındaki, arkasındaki ve aynı yapı adasında bulunan diğer binaların da değerlendirilmesi gerekir. Çünkü kentler birbirinden bağımsız yapılardan oluşmuyor. Her bina, bulunduğu çevrenin yapılaşma düzeni ve zemin şartlarıyla birlikte ele alınmalıdır.”
“Kentsel dönüşümü ada bazlı yapmalıyız”
Kentsel dönüşümün yalnızca eski binaların yıkılarak yerine yenilerinin yapılması olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Köse, dönüşümün şehirlerin geleceğini şekillendiren kapsamlı bir planlama süreci olduğunu söyledi.
Köse, “Kentsel dönüşümün temel amacı insanlarımızın güvenli binalarda yaşamasını sağlamaktır. Ancak bu hedefe ulaşmak için dönüşümü yalnızca bina bazında değerlendirmek doğru bir yaklaşım değildir. Özellikle yapışık nizam kentleşmenin bulunduğu alanlarda ada bazlı dönüşüm modelini benimsemeliyiz. Aynı yapı adasında bulunan binaları bir bütün olarak ele almalı, gerekli teknik incelemeleri yapmalı ve dönüşüm sürecini ortak bir plan çerçevesinde yürütmeliyiz” diye konuştu.
Ada bazlı dönüşümün, yapıların güvenliğinin yanı sıra kentlerin fiziksel ve sosyal ihtiyaçlarının da birlikte değerlendirilmesine imkân sağlayacağını ifade eden Köse, böylece ulaşım, otopark, yeşil alan ve sosyal donatı ihtiyaçlarının da planlamaya dahil edilebileceğini dile getirdi.
“Aynı dönemde yapılan binalar birlikte dönüştürülebilir”
Yapışık nizam kentlerde komşu binaların çoğunlukla benzer dönemlerde inşa edildiğine dikkat çeken Köse, bu durumun ada bazlı dönüşüm çalışmalarının planlanmasında kolaylık sağlayabileceğini belirtti.
Köse, “Yapışık nizam kentleşmenin bulunduğu bölgelerde yan yana duran binaların önemli bir bölümü aynı dönemlerde yapılmış. Dolayısıyla bu yapıların yaşları, yapım özellikleri ve karşı karşıya oldukları riskler birlikte değerlendirilebilir. Elbette her binanın durumu ayrı ayrı incelenmeli ancak çözüm, yalnızca bir binayı ele almakla sınırlı kalmamalı. Yapı adasının tamamını kapsayan bir planlamayla hem riskler azaltılabilir hem de dönüşüm süreci daha sağlıklı yürütülebilir” ifadelerini kullandı.
Ada bazlı dönüşümün hayata geçirilmesinde mülk sahiplerinin uzlaşmasının, teknik incelemelerin, doğru planlamanın ve ilgili kurumların koordinasyonunun önem taşıdığını belirten Köse, dönüşüm sürecinin vatandaşların güvenliğini merkeze alan bir anlayışla yürütülmesi gerektiğini söyledi.
“Kentlerin kurtuluşu nefes alan, yaşayan kentlerden geçiyor”
Kentsel dönüşümün yalnızca yapıların yenilenmesiyle sınırlı kalmaması gerektiğini ifade eden Fatih Köse, kentlerin insanların rahatça yaşayabileceği, güvenli ve sağlıklı alanlara dönüştürülmesinin önemine işaret etti.
Köse, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
“Bizim hedefimiz yalnızca eski binaları yıkıp yerlerine yenilerini yapmak olmamalı. İnsanların güvenle yaşayabildiği, çocukların rahatça oynayabildiği, yeşil alanları bulunan, otopark ve ulaşım sorunları çözülen, sosyal yaşamı destekleyen kentler oluşturmalıyız. Kentsel dönüşüm, kentlerimizin geleceğini yeniden planlamak için önemli bir fırsattır. Bu fırsatı doğru değerlendirmeli, günü kurtaran çözümler yerine uzun vadeli ve bütüncül adımlar atmalıyız. Kentlerimizin kurtuluşu, nefes alan ve yaşayan kentler oluşturmaktan geçiyor. Bunun yolu da kentsel dönüşümü bina bazında değil, ada bazında ele almaktan geçiyor.”
