AEDAŞ ve DEKAFOK tarafından Side ve Sorgun sahillerinde uygulanan kırmızı LED aydınlatma sayesinde, bölgede bulunan 95 yuvadan çıkan 5 bin 500’den fazla caretta caretta yavrusu denizle buluştu.
Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. (AEDAŞ), Kıyı Koruma Derneği (DEKAFOK) iş birliğiyle deniz kaplumbağalarının yaşam alanlarının korunması amacıyla Nisan ayında Antalya’nın Manavgat ilçesine bağlı Side ve Sorgun sahillerinde uygulanan kırmızı LED aydınlatma, 5 bin 500’den fazla carreta carettanın güvenle denize ulaşmasını sağladı. Yaklaşık 1 kilometrelik sahil bandındaki sokak aydınlatmalarında gerçekleştirilen kırmızı LED dönüşümü sayesinde, 95 yuvadan çıkan yavru kaplumbağalar yönlerini kaybetmeden denizle buluşurken sahada elde edilen bu başarı sonrasında AEDAŞ ve DEKAFOK koruma protokolüne imza attı.
Örnek model
Side ve Sorgun’da ilkbahar aylarında devreye alınan kırmızı LED uygulaması “insan-doğa” uyumu açısından da örnek bir model olarak öne çıktı. Yumurtadan çıkan yavruların yönlerini şaşırmasına ve denize ulaşmak yerine karaya doğru gitmelerine neden olan sarı ve beyaz parlak ışıklar kırmızı LED aydınlatmalar ile değiştirirken yol ve bölge aydınlatmaları standartları da gözetildi. Proje ilgili kamu kurumlarından alınan özel izinler çerçevesinde trafik emniyeti ve sürüş güvenliği kriterleri en üst düzeyde tutularak tasarlandı. Böylece hem bölgedeki ulaşım güvenliği korundu hem de ekolojik dengeye uygun bir ışıklandırma sistemi kurularak, doğa ile insan yaşamının uyum içinde sürdürülebileceğini gösteren önemli bir model oluşturuldu.
Yavrular kayıpsız bir şekilde danize kavuştu
Deniz kaplumbağalarının yuvalarının bulunduğu sahil şeridinde gerçekleştirilen uygulamanın başka bölgelere de örnek olduğunu ifade eden DEKAFOK Başkanı Seher Akyol, “AEDAŞ iş birliğiyle gerçekleştirdiğimiz kırmızı LED uygulaması sayesinde bu sezon 5 bin 500’den fazla caretta caretta yavrusunun güvenli şekilde denize ulaşmasına katkı sağladık. Deniz kaplumbağalarında her 1.000 yavrudan sadece 1 tanesinin erginliğe ulaşabildiği göz önüne alındığında, kurtarılan her bir yavru türün geleceği için hayati önem taşıyor. 2025 yılından bu yana sürdürdüğümüz görüşmelerin ardından, Nisan ayında Türkiye’de insan-doğa uyumu açısından örnek oluşturabilecek Türkiye genelinde bir ilk olan uygulamayı hayata geçirdik. Sahadan elde ettiğimiz sonuçlar, doğru planlanan ve bilimsel yaklaşımla uygulanan çalışmaların doğanın korunmasıyla insan yaşamının ihtiyaçlarını bir arada gözetebileceğini gösterdi. İmzaladığımız koruma protokolüyle bu örnek çalışmayı gelecek yıllarda da sürdürmeyi ve farklı kıyı bölgelerine ilham olmasını hedefliyoruz” dedi.
Aydınlatma ihtiyacı ortadan kaldırılmadan çözüm üretildi
AEDAŞ Genel Müdürü İlkay Baydar da, “Bu çalışmayla caretta carettaların beyaz ışık nedeniyle doğal yönlerini kaybetmelerinin önüne geçilmesinin ve yavruların denize daha kolay ulaşmasını hedefliyorduk. Projenin önemli unsurlarından biri de çevresel koruma ile insan yaşamının ihtiyaçlarının birlikte değerlendirilmesi oldu. Sahil hattında aydınlatma ihtiyacı ortadan kaldırılmadan, kullanılan ışığın niteliğinin değiştirilmesiyle hem ulaşım ve sürüş güvenliğinin korunması hem de deniz kaplumbağalarının doğal yaşamının desteklemeyi amaçladık. DEKAFOK işbirliğiyle insan yaşamının gerektirdiği aydınlatma ihtiyacı ile doğal yaşamın korunmasını aynı noktada buluşturan uygulama, ilk sezonunda elde edilen sonuçların ardından imzalanan protokolle sürdürülebilir bir koruma modeline dönüştürdük” değerlendirmesinde bulundu.
Beyaz ışık yerine kırmızı LED
Deniz kaplumbağalarının özellikle yumurtadan çıkan yavruları, denize ulaşırken doğal ışık kaynaklarından yararlanıyor. Yapay ve parlak ışık kaynakları ise yavruların yönlerini şaşırmasına neden olabiliyor. Sarı ve beyaz ışıkların etkisiyle deniz yerine karaya yönelen yavrular, yuvalama alanlarından uzaklaşarak yaşamlarını tehdit eden şartlarla karşı karşıya kalabiliyor.
Kırmızı LED aydınlatma sistemi ise bu olumsuz etkiyi azaltmayı amaçlıyor. DEKAFOK ve AEDAŞ tarafından hayata geçirilen uygulamayla, sahillerdeki aydınlatmanın deniz kaplumbağalarının doğal yönelimlerini mümkün olduğunca bozmayacak şekilde düzenlenmesi sağlandı. Böylece yavruların ay ışığının rehberliğinde denize yönelmeleri ve yapay ışık kaynaklarına doğru hareket etmelerinin önüne geçilmesi hedeflendi. Kıyı Koruma Derneği (DEKAFOK) ile Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. (AEDAŞ) iş birliğinde Manavgat’ın Side ve Titreyengöl-Sorgun sahillerinde yürütülen çalışma kapsamında, klasik aydınlatmalar özel kırmızı LED armatürlerle değiştirildi.
