2026 Nobel Kimya Ödülü, asimetrik organik sentezde otokatilizin doğrusal olmayan etkilerini keşfetmeleri nedeniyle Paris-Sud Üniversitesi’nden Fransız kimyager Henri Kagan ve Tokyo Bilim Üniversitesi’nden Japon kimyager Kenso Soai’ye verildi.
Nobel Kimya Ödülü’nün bu yılki sahipleri, İsveç’in başkenti Stockholm’de İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nde gerçekleştirilen bir basın toplantısıyla duyuruldu. Bu yılki ödül, kimyasal tepkimelerin bir molekülün birbirinin ayna görüntüsü olan iki biçiminden birini nasıl üretebildiğini ortaya koyan keşifleri nedeniyle iki bilim insanına verildi.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons, basın toplantısındaki açıklamasında, “Bu yılki ödül, kimyanın bir molekülün ayna görüntülerinden birini seçmesini sağlamakla ilgili. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Kimya Ödülü’nü, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkileri ve otokatalizi keşfetmeleri nedeniyle Henri Kagan ve Kenso Soai’ye vermeye karar verdi” dedi.
“Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz seneyi aşkın zamandır çözülemeyen bir kimya bilmecesine yanıt getirdi”
Nobel Kimya Ödülü Komitesi Başkanı Heiner Linke ise, “Bu yılki ödül, kimyanın temel ilkeleriyle ilgili. Birçok molekül, iki farklı biçimde bulunur. Ellerim gibi, birbirlerinin ayna görüntüsü gibidirler. Birbirlerine benzerler ama aynı değildirler. Ellerimi üst üste koyduğumda, tam olarak örtüştüremem. Bu moleküllere Yunancada ‘el’ anlamına gelen kelimeden türetilen ‘kiral’ (chiral) adı veriliyor. İlaçlarda kullanılan birçok etkin molekül de kiraldir. Molekülün bir biçimi tedavi edici etki gösterirken, diğer biçimi etkisiz olabilir ve bazı durumlarda zararlı bile olabilir. Kiralitenin kimyadaki bu önemi, önemli bir soruyu gündeme getiriyor. Bu nasıl ortaya çıkabiliyor? Kimya, iki ayna görüntüsünden birini nasıl seçiyor” dedi.
Linke, “Bu yılın ödülünün sahipleri, başka kiral moleküller kullanmadan yalnızca bir ayna görüntüsünü oluşturan bir kimyasal tepkimenin geliştirilmesini sağladı. Bu, milyarlarca yıl önce yaşamın kiralitesini ortaya çıkaran süreçlerden bu yana ilk kez gerçekleşti. Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz seneyi aşkın zamandır çözülemeyen bir kimya bilmecesine yanıt getirdi. Homokiralite kendiliğinden nasıl ortaya çıkabilir? Geliştirdikleri kimyasal tepkimeler olağanüstü” ifadelerini kullandı.
Açıklamada, iki bilim insanının keşiflerinin “ilaç üretiminde kullanılacak tepkimeleri tasarlayan kimyagerler için belirleyici olduğu” kaydedildi.
“Soai tepkimesi” olarak bilinen kimyasal tepkime, ismini bilim insanının deneyinden alıyor.
Ödülü paylaşacaklar
Ödülü paylaşan isimlerden Japon kimyager Soai, basın toplantısına telefonla bağlanarak, “Bu, hayatımın en heyecan verici günü. Bu ödülü Profesör Henri Kagan ile paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyorum” dedi. Soai, haberi aldığında alışverişte olduğunu anlattı.
1930 Fransa doğumlu Kagan, Fransa’nın Orsay kentindeki Paris-Sud Üniversitesi, 1950 Japonya doğumlu Soai ise Tokyo Bilim Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürüyor.
İki bilim insanı, 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1 milyon euro) tutarındaki para ödülünü eşit olarak paylaşacak.
Kimya Ödülü, bu yılki Nobel ödülleri sezonunun üçüncü ödülü oldu. Dün açıklanan Nobel Fizik Ödülü, Güney Kutbu’nda uzaydan gelen atom altı parçacıkların tespitindeki öncü çalışmaları nedeniyle Belçikalı Francis Halzen’e verilmişti.
19’uncu asırda başta dinamit olmak üzere askeri alanda kullanımı olan buluşlardan büyük bir servet elde eden İsveçli iş adamı Alfred Nobel’in vasiyetiyle oluşturulan bilim, edebiyat ve barış ödülleri, 1901’den bu yana veriliyor. Bunlara ek olarak, 1968’de 300. yılını kutlayan İsveç Merkez Bankası’nın Nobel Vakfı’na yaptığı bağışla kurulan Nobel Ekonomi Ödülü de ekonomi dalında en başarılı bulunan sahiplerine teslim ediliyor.
