İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD ile Umman’da gerçekleştirilen dolaylı müzakerelere ilişkin, “Diplomatik sürecin devamı konusunda bir anlayış ve fikir birliği olduğunu hissettik. Bunun önemli olduğunu düşünüyorum. Ancak bizim için asıl belirleyici olan, sahadaki adımlardır” dedi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, düzenlediği haftalık basın toplantısında gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Bekayi, Türkiye dahil bölge ülkelerinin son dönemde gerilimin düşürülmesi ve diplomatik bir sürecin oluşması için yürüttüğü çabalardan dolayı teşekkür etti. Bekayi, bazı çevrelerin, müzakerelerin Türkiye’de ve bölge ülkelerinin katılımıyla yapılmasının planlandığı, ancak İran’ın bunu kabul etmeyerek görüşmelerin Maskat’ta yapılmasını istediği ve bunun Türkiye’yi rahatsız ettiği yönündeki iddialara cevap verdi. Bekayi, “Toplantının Umman dışında yapılmasına dair önceden alınmış bir karar yoktu. Sürece destek veren tüm bölge ülkeleri ev sahipliğine hazırdı ve kendilerine teşekkür ediyoruz. Ancak İran’ın müzakere tarafı olması, Umman’ın daha önceki olumlu ev sahipliği tecrübesi ve görüşmelerin nükleer konuyla sınırlı tutulması gibi nedenlerle müzakerelerin Maskat’ta yapılmasına karar verildi. Bu nedenle toplantının Maskat’ta yapılmasının dostlarımızın kırılmasına yol açacak bir gerekçe olduğunu düşünmüyorum” dedi.
“Bizim müzakerelerdeki muhatabımız ABD’dir”
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun bugünkü ABD ziyaretine ve bu ziyaretin müzakereleri sabote etmeye yönelik olduğuna ilişkin iddialara değinen Bekayi, “Bizim müzakerelerdeki muhatabımız ABD’dir. Bölgeye zarar veren, hatta kendi çıkarlarını bile gözetmeyen baskı ve yönlendirmelere boyun eğmeden hareket edip etmeyeceğine karar vermek ABD’nin sorumluluğundadır. ABD’nin Orta Doğu politikasındaki en büyük sorunlardan biri, İsrail’in taleplerine göre hareket etmesidir” ifadelerini kullandı. Bekayi, “Herkesin bildiği gibi İran’ın barışçıl nükleer programının yıllardır yapay bir krize dönüştürülmesinin arkasında İsrail var. İsrail, yaklaşık 40 yıldır ‘İran nükleer bomba peşinde’ iddiasını sürekli gündemde tutuyor ve var olmayan bir bomba üzerinden dünyaya asılsız bir korku yaymaya çalışıyor. İsrail, bölgede huzur ve istikrara yol açacak her türlü diplomatik sürecin de karşısında olduğunu defalarca gösterdi” diye konuştu. Bekayi, “Bu yüzden ABD’li yetkililerin, bu baskı ve lobi etkilerinden bağımsız hareket etmesi ve başkalarının ABD dış politikasına yön vermesine izin vermemesi gerekiyor. Biz ise geçmiş deneyimleri dikkatle göz önünde bulunduruyoruz. Haziran ayında yaşanan süreç çok kötü bir tecrübeydi. Bu nedenle bu deneyimleri dikkate alarak ulusal çıkarlarımızı diplomasi yoluyla korumaya kararlıyız” dedi.
“Zaman kazanmak gibi bir niyetimiz yok”
Tahran’ın müzakerelerde zaman kazanmaya çalıştığı yönündeki iddiaları da reddeden Bekayi, “Ne kadar erken, o kadar iyi. Biz bu müzakerelere sonuç almak için girdik ve zaman bizim için önemli. Yaptırımların kaldırılması İran açısından hayati bir mesele, yani ne kadar erken olursa bizim için o kadar avantajlı. Bu yüzden zaman kazanmak gibi bir niyetimiz yok. Biz müzakerelerde ne kadar ciddi olduğumuzu defalarca gösterdik. Görüşmelerin geçmişine bakmanız bunu anlamak için yeterli. Önceki 5 turda da söylediğim gibi görüşmeler sonuçlanana kadar müzakere yerinde günlerce kalmaya hazırız. Bu, hem iyi niyetimizi hem de ulusal çıkarlarımızı korumak ve İran halkına dayatılan yasa dışı yaptırımların kaldırılması için ne kadar acele ettiğimizi ortaya koyuyor” ifadelerini kullandı.
“Niyet ve ciddiyet varsa anlaşma mümkün”
Bekayi, İran heyetinin üst makamların verdiği açık talimatlar doğrultusunda ulusal çıkarları sağlamakla görevli olduğunu belirterek, “Her müzakere, anlaşmaya varacaksa karşılıklı alıp vermeyi gerektirir. İran’ın kabul edeceği mutabakat, İran halkının çıkarlarını güvence altına alan bir mutabakat olacaktır. Bizim için müzakerelerin doğrudan ya da dolaylı yapılması belirleyici değil. Taraflarda sonuç alma iradesi ve ciddiyet varsa anlaşmaya varmak mümkündür” dedi.
“Saldırı olursa sert ve ezici karşılık veririz”
İsrail’in İran’a yönelik muhtemel bir saldırı tehdidine değinen Bekayi, bu senaryonun tüm denklemi değiştiren ve varsayıma dayanan bir durum olduğunu belirterek, “İran, herhangi bir taraftan askeri saldırıya uğrarsa mutlaka sert ve ezici bir karşılık verecektir. Öte yandan tecrübeler, İsrail’in böyle bir adımı ABD ile koordinasyon ve iş birliği olmadan atamayacağını gösteriyor. Böyle bir durumda İran’ın vereceği yanıt da pişman edici olacaktır” şeklinde konuştu.
“Maskat’taki görüşme ilk temas niteliğindeydi”
Bekayi, ABD Başkanı Donald Trump’ın “İran bu turda daha fazla taviz vermeye hazır” sözlerini eleştirerek Maskat’taki görüşmenin ilk temas niteliğinde olduğunu söyledi. Bekayi, “Bu tür müzakerelerde, özellikle kötü bir tecrübenin ardından ve diplomatik sürecin 8 ay önce bozulmasından sonra, ilk görüşmede ayrıntılara girilmesi zaten beklenmez. Maskat’taki temas da uzun sürmedi, yarım günlük bir toplantıydı. Bizim açımızdan bu görüşme, daha çok karşı tarafın ne kadar ciddi olduğunu görmek ve bundan sonraki adımların nasıl atılacağını değerlendirmek içindi. Bu nedenle görüşmede ağırlık genel çerçeveye verildi. Temel tutumumuz uluslararası kurallar ve NPT (Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması) çerçevesinde İran halkının çıkarlarının güvence altına alınması ve bu kapsamda barışçıl nükleer enerji hakkımızın korunmasıdır. Ayrıntılar için ise sürecin sonraki aşamalarda nasıl ilerleyeceğinin görülmesi gerekiyor” dedi.
“Diplomatik sürecin devamı konusunda anlayış ve fikir birliği olduğunu hissettik”
Umman’daki dolaylı müzakerelerde İran ve ABD heyetleri arasında gerçekleşen birkaç dakikalık yüz yüze görüşmede ABD tarafının tutumunda somut bir değişiklik hissedilip hissedilmediği sorusuna yanıt veren Bekayi, “Dolaylı temaslar ve bu kısa görüşmenin ardından diplomatik sürecin devamı konusunda bir anlayış ve fikir birliği olduğunu hissettik. Bunun önemli olduğunu düşünüyorum. Ancak bizim için asıl belirleyici olan, sahadaki adımlardır. Görüşmelerde olumlu mesajlar verilebilir, fakat bunlar somut adımlara dönüşmezse bu temasların bir anlamı kalmaz” dedi.
“Laricani’nin ziyareti bölge temaslarının devamıdır”
Bekayi, Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani’nin Umman ziyaretine de değinerek, “Bu ziyaret, bölge temaslarının devamı niteliğinde. Laricani daha önce de Rusya, Pakistan, Suudi Arabistan ve Irak’a ziyaretler gerçekleştirmişti. Maskat ziyareti de bölge ülkelerindeki muhataplarla sürdürülen istişarelerin bir parçası ve İran’ın komşularıyla ilişkileri güçlendirme politikasına dayanıyor. İyi komşuluk ve bölgesel iş birliğini güçlendirmek, dış politikamızın temel öncelikleri arasında yer alıyor. Bu ziyaret de bu çerçevede değerlendirilmeli. Ayrıca Umman ziyareti önceden planlanmıştı ve buranın ardından Katar ziyareti de aynı kapsamda yapılacak” ifadelerini kullandı.
“Gerekirse heyete yeni isimler dahil edilebilir”
Bekayi, müzakerelerin seyrine göre ihtiyaç duyulması halinde müzakere heyetine yeni isimler ve uzmanların dahil edileceğini belirterek, “Bu daha önce de böyleydi. Görüşmelerin gidişatına ve her toplantıda ele alınacak başlıklara göre, farklı uzmanların bilgi ve tecrübesinden yararlanabiliriz. İhtiyaç olursa gerekli görülen her aşamada heyete yeni isimler ekleriz” şeklinde konuştu.
“Biz başkalarının yöntemlerini kopyalamıyoruz”
Bekayi, Umman’daki müzakerelerde ABD heyetinde ABD Merkez Kuvvetler (CENTCOM) Komutanı Amiral Brad Cooper’ın da yer almasına ilişkin değerlendirmede bulunarak, “Biz başkalarının yöntemlerini kopyalamıyoruz. Kendi işimize bakıyoruz. Bizim askerimizin zaten daha önemli görevleri var. Diplomatlarımıza güveniyoruz ve verilen görevi en iyi şekilde yerine getireceklerini biliyoruz. Ayrıca şunu da unutmayın, Dışişleri Bakanımız Arakçi, zaten bir anlamda savaş tecrübesi olan bir komutan gibi. Yani bizde hepsi bir aradaydı” ifadelerini kullandı.
