Hatay’da 7 yıl boyunca arayarak bulduğu ‘Hatay Sarısı’ cinsi ipek böceklerini yaşatmak için ömrünü adayan Emel Duman’a Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” ödülü verildi.
Yayladağı ilçesi Bozlu Mahallesi’nde yaşayan 59 yaşındaki Emel Duman, ninesinden öğrendiği ipek böcekçiliğini yaşatarak gelecek nesillere taşıyor. Depremden önce yaşadığı Defne ilçesi Harbiye Mahallesi’nde evinde ipek böceği yetiştirirken depremde ipek böceği yumurtalarının yüzde 95’ini kaybetti. İpek böceklerinin kalan kısımlarını koruyarak üretmeye devam eden Duman, zaman geçtikçe koza örmeye başlayan böceklerin türünü çoğaltmayı başardı. Ürettiği ipek böceğinden ’Hatay Sarısı’ elde eden Duman, Hatay Sarısı ipliğinden çeşitli kumaşlar ve aksesuar ürünler üretiliyor. Türkiye’nin yerel ırklarından olan Hatay Sarısı’nı yaşatmak için 7 yıl arayan ve en sonunda yaşlı bir adamda bulan Duman’ın ve Hatay Valiliği’nin girişimleriyle Hatay Sarısı’na Coğrafi İşaret alındı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kentin tescilli ürünü Hatay Sarısı’nı yaşatmak için ömrünü adayan Duman’a “Yaşayan İnsan Hazinesi” ödülü verildi.
“Bizler Hatay Sarısı kozalarını hatırlayıp, 7 yıl aramalarımızı sürdürdük”
Türkiye’nin tescilli yerel 3 ırkından birisi olan Hatay Sarısı’nı bulabilmek için 7 yıl arama yaptıklarını ifade eden Emel Duman, “Burası bizim ipek üretim çiftliğimiz. Dünyadaki üretimin yüzde 97’si beyaz koza, yüzde 3’ü sarı koza ve o sarı kozaların hepsi endemik türlerdir. Hatay Sarısı da Türkiye’de tescilli üç yerel ırktan biri durumda. O yüzden çok kıymetli endemik bir türdür ve 1970’lerde teşvikten çıkarıldığı için üretimden de kalkmıştı. Dolayısıyla da tamamıyla kaybolmuş diye bilinen bir türdü. Bizler Hatay Sarısı kozalarını hatırlayıp, 7 yıl aramalarımızı sürdürdük. Maalesef umudumuzu yitirdiğimiz anda bir yaşlı amcada, ticari amaçlı bakmayan ve sadece yumurtadan çıktıkları için onlara kıyamayıp besleyen çok yaşlı bir amcada bulduk. Oradan tekrar hayata döndürdük. Bu çalışmayı yaparken de bilimsel çalışmalarla da buna katkı sağladık. En son olarak da çok şükür Hatay’a coğrafi işareti taçlandırdık. Bu bizi inanılmaz mutlu etti ve çok kıymetliydi. Çünkü maalesef ortalıkta çok Hatay Sarısı diye satılıp, Hatay Sarısı olmayan çok fazla ürün vardı. O açıdan insanlara daha güvenilir bir şey sunacağı ve artık bunun denetimi yapılacak. Gerçek Hatay Sarısı değerini bulacak ve insanların üretmesi için teşvik olacak” dedi.
“Hatay Sarısı aksesuar olarak da çok dokuyoruz; şal, fular, atkı gibi ama kumaş olarak da tercih ediliyor”
Hatay Sarısı’nın ipeğe dönüşüm sürücünü anlatan Emel Duman, “Hatay Sarısı işlemesi oldukça meşakkatli bir süreci var. İpek kozası yumurtasından çıkıyor ve kendinin on bin misli büyüyen bir canlı. Uyku döneminde 30 gün boyunca 4 defa uyuyor deri değiştiriyor. Otuzuncu günün sonunda da doğadan topladığımız sağlıklı çalıları onların yaşam alanlarına bırakıyoruz. Onlar da o çalılara çıkıyor. İpek böceği kendi etrafında kozasını örüyor. Ondan sonra kelebek olup çıkıyor. Dolayısıyla kelebekler çıktıktan sonra kozaları topluyoruz ve onları önce elyafa döndürüyoruz. Elyaftan sonra ipliğe döndürüyoruz. İplikten sonra da dokumaya geçiyoruz. Fiyatı talebe göre değişiyor. Aksesuar olarak da çok dokuyoruz; şal, fular, atkı gibi ama kumaş olarak da tercih ediliyor. Talebe göre ürünü nasıl değerlendireceğimize karar veriyoruz ama tabii ki diğer ürünlerden ayrıştıran en önemli özelliği tamamen el yapımı olması ve bir kalitesinin üst seviyede olması, piyasadaki diğer ürünlerden biraz daha fiyatlı diyebiliriz. Alt ürün fiyat olarak bin 500 TL ila 10 bin TL kadar ürün olabilir” ifadelerini kullandı.
