Atatürk’ün onayıyla Erzurum’dan okyanusu aşan köpekler

Araştırmalar, Erzurum’un yüksek yaylalarından seçilen Anadolu çoban köpeklerinin 1938 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderildiğini ve bu sürecin yalnızca bir hayvan sevkiyatı değil, diplomatik, bilimsel ve askerî boyutları olan çok katmanlı bir ilişki ağı oluşturduğunu ortaya koydu.

Araştırmacı Taner Özdemir, yaptığı araştırmada bu alandaki en kapsamlı çalışmalardan birisinin, Türk-Amerikan ilişkilerinin ortaya çıkarılmasında otorite kabul edilen akademisyen Dr. Işıl Acehan tarafından kaleme alınan ve “Erzurumlu Çoban Köpekleri” başlığını taşıyan akademik makalesi olduğunu söyledi

“Erzurum’dan biri dişi biri erkek iki köpek seçildi”

Araştırmacı Taner Özdemir, Işıl Acehan’ın çalışmasının, 1938 yılında Türkiye’nin ABD’ye diplomatik bir jest olarak gönderdiği Anadolu çoban köpekleri Karabaş ve Fındık ile ABD’de dünyaya gelen yavruları Joe üzerine odaklandığını ifade ederek, “Makaleye göre süreç, ABD Tarım Bakanı Henry Wallace’ın 1930’lu yılların sonunda başlattığı “dünyanın en iyi çoban köpeğini bulma” projesi kapsamında şekillenmiştir. Dönemin Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün’ün girişimleriyle konu Türkiye’ye iletilmiş, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün onayı alınarak Erzurum’dan biri dişi biri erkek iki köpek seçilmiştir. O dönemde köpek ihracatı yasak olmasına rağmen, bu sevkiyat istisnai ve sembolik bir diplomatik jest olarak değerlendirilmiştir. ABD’ye gönderilen köpekler bilimsel testlere tabi tutulmuş, güçlü içgüdüleri ve bağımsız karakterleri nedeniyle dikkat çekmiştir. II. Dünya Savaşı yıllarında ise bu köpeklerin, ABD Donanması tarafından Maryland’de bulunan bir telsiz istasyonunun korunmasında görevlendirildiği belgelerle ortaya konulmaktadır” diye konuştu.

ABD’de doğan yavruları Joe

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu üyesi araştırmacı Taner Özdemir, Dr. Işıl Acehan’ın çalışmasına atıfla yaptığı değerlendirmede, “Bu sürecin Erzurum’un hayvancılık kültürünün uluslararası boyut kazanmasının nadir örneklerinden biri olduğunu görüyoruz. Acehan’ın titiz arşiv çalışmaları sayesinde bu hikâyenin diplomatik ve askerî yönleriyle netlik kazanıyor. Araştırmalar, Erzurum’un yüksek yaylalarında yetişen Anadolu çoban köpeklerinin 1938 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderildiğini ve bu sürecin Türk-Amerikan ilişkilerinde dikkat çekici bir başlık oluşturduğunu gösteriyor. Türk-Amerikan ilişkilerinin ortaya çıkarılmasında otorite kabul edilen akademisyen Dr. Işıl Acehan’ın “Erzurumlu Çoban Köpekleri” başlıklı makalesi, Karabaş ve Fındık adlı iki köpeğin ve ABD’de doğan yavruları Joe’nun bu tarihsel sürecini ayrıntılı biçimde ele alıyor” şeklinde konuştu.

“Diplomatik jest olarak ABD’ye gönderildi”

Makaleye göre, ABD Tarım Bakanı Henry Wallace’ın dünyanın en iyi çoban köpeğini bulmaya yönelik çalışmaları kapsamında Türkiye’den özel bir talepte bulunulduğunu hatırlatan Özdemir, “Dönemin Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün’ün girişimleriyle süreç resmiyet kazanmıştır. Atatürk’ün onayıyla Erzurum’dan seçilen iki köpek, ihracat yasağına rağmen istisnai bir diplomatik jest olarak ABD’ye gönderilmiştir. Köpeklerin ABD’de laboratuvar ortamlarında test edildiği, güçlü içgüdüleri nedeniyle dikkat çektiği ve II. Dünya Savaşı sırasında ABD Donanması tarafından Maryland’deki bir telsiz istasyonunun korunmasında görevlendirildiği belgelerle ortaya konulmaktadır. Bu durum, Erzurum kökenli çoban köpeklerinin yalnızca tarımsal ya da kültürel değil, askerî bağlamda da değerlendirildiğini göstermektedir” dedi.

“Hikâyeyi sağlam bir tarihsel zemine oturttu”

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu üyesi Taner Özdemir, sözlerini şöyle sürdürdü “Bu çalışma Erzurum’un yerel değerlerinin dünya tarihine nasıl dâhil olabildiğini göstermesi bakımından son derece önemlidir. Dr. Işıl Acehan’ın bilimsel katkıları, bu sıra dışı hikâyeyi sağlam bir tarihsel zemine oturtmuştur. Erzurum’un sert ikliminde, yüksek yaylalarda yetişen Anadolu çoban köpekleri, 1938 yılında Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasında kurulan sıra dışı bir diplomatik ilişkinin parçası hâline gelmiştir. Bu süreci ayrıntılarıyla ortaya koyan çalışma, Türk-Amerikan ilişkilerinin ortaya çıkarılmasında otorite kabul edilen akademisyen Dr. Işıl Acehan’a aittir. Acehan’ın makalesi, Erzurum’dan seçilen Karabaş ve Fındık ile ABD’de doğan yavruları Joe’nun hikâyesini arşiv belgeleri ışığında ele almaktadır”

“Telsiz istasyonunun korunmasında kullanıldı”

ABD Tarım Bakanı Henry Wallace’ın girişimiyle başlayan sürecin, Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün aracılığıyla Ankara’ya taşındığını vurgulayan Özdemir, daha sonra şöyle dedi “Süreç Atatürk’ün onayıyla sonuçlanmıştır. O dönemde köpek ihracatı yasak olmasına rağmen, bu iki köpek istisnai bir diplomatik jest olarak ABD’ye gönderilmiştir. Makale, köpeklerin ABD’de bilimsel testlere tabi tutulduğunu ve II. Dünya Savaşı sırasında ABD Donanması tarafından Maryland’de bulunan bir telsiz istasyonunun korunmasında kullanıldığını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle Erzurumlu çoban köpekleri, hem diplomatik hem askerî tarihte dikkat çekici bir örnek oluşturmaktadır. Bu hikaye aynı zamanda Anadolu’dan dünyaya uzanan sessiz ama etkili bir tarihsel bağın somut göstergesidir.”