İzmir’de 35 yıldır ALS hastalığı ile mücadele eden emekli göz doktoru, kendi gibi engelli birçok kişi gibi asansör yönetmeliğindeki değişiklik sonrası evine hapsoldu. Güvenlik gerekçesiyle eski tip asansörlere “iç kapı” zorunluluğu getirilmesi kabin kullanım alanını daraltınca, hastanın yaşam destek üniteli tekerlekli sandalyesi asansöre sığmaz hale geldi.
Türkiye genelinde son yıllarda asansör kazalarının önüne geçilmesi amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından asansör yönetmeliğinde yapılan güncellemeler, güvenlik standartlarını yükseltirken, eski binalarda yaşayan engelli bireyler için beklenmedik mağduriyetleri de beraberinde getirdi. İzmir’de yaşayan 65 yaşındaki emekli göz doktoru Alper Kaya, 2023 yılında yürürlüğe giren ve eski tip asansörlere iç güvenlik kapısı takılmasını zorunlu kılan düzenleme nedeniyle dış dünyayla bağlantısının kesildiğini belirtti. Henüz 30 yaşındayken kas erimesine ve güç kaybına neden olan Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS) hastalığına yakalanan Dr. Alper Kaya, hastalığın ilk evrelerinde baston yardımıyla yürüyebilirken, zamanla kas yetilerini tamamen kaybederek tekerlekli sandalyeye bağımlı hale geldi. 2000’li yılların başında İzmir’de satın aldığı apartman dairesine yerleşen Kaya, o dönemde binanın mevcut asansörünü kullanarak sosyal hayatına devam edebiliyordu.
Güvenlik standardı arttı, yaşam alanı daraldı
Hastalığının ilerlemesiyle birlikte, solunum desteği ve özel pozisyonlama sağlayan, dünya standartlarında üretilmiş tam donanımlı bir tekerlekli sandalye kullanmaya başlayan Kaya, apartmandaki eski tip asansörün genişliğinin yeterli olması sayesinde sorunsuz bir şekilde evinden çıkabiliyordu. Ancak 2023 yılında asansör periyodik kontrollerine ilişkin yönetmelikte yapılan değişiklikler, Kaya’nın hayatını zorlaştırdı. Eski binalardaki asansörlerde kabin içi kapı bulunmaması “kırmızı etiket” (güvensiz) sebebi sayılınca, apartman yönetimi yönetmelik gereği asansöre iç kapı sistemi entegre ettirdi. Eski binalardaki asansör kuyularının dar olması nedeniyle, kabin içine eklenen katlanır kapı mekanizması, asansörün kullanım alanını önemli ölçüde daralttı. Santimetrelerle ölçülen bu daralma, Kaya’nın büyük ebatlı medikal tekerlekli sandalyesinin asansöre sığmasını imkansız hale getirdi.
Önce yürüme kabiliyetini, sonra özgürlüğünü kaybetti
Emekli Göz Doktoru Alper Kaya, ALS hastalığının aniden ortaya çıkan bir rahatsızlık olmadığını, yavaş yavaş kas güçsüzlüğüyle ilerlediğini belirterek, yaşadığı apartmana ilk taşındığında bastonla ve hatta zaman zaman desteksiz yürüyebildiğini anlattı. Hastalığı ilerledikçe yürüme kabiliyetini kaybettiğini, önce tekerlekli sandalye sonra ise akülü sandalye kullanmaya başladığını dile getiren Kaya, “O dönemde ellerimi kullanabildiğim için akülü sandalyemle apartmanın asansörüne tek başıma girip çıkabiliyor, evimden dışarıya özgürce gidebiliyordum. Apartman eski, 90’lı yıllarda yapılmış ve asansörü küçük olmasına rağmen bu şekilde ihtiyaçlarımı karşılayabiliyordum” dedi.
Zamanla ellerini kullanamaz hale geldiğini ve bu süreçte 2023 yılında yürürlüğe giren asansör yönetmeliği gereği güvenlik amacıyla asansörlere iç kapı takılmasının zorunlu kılındığını ifade eden Kaya, kontrol mühendislerinin asansörü kapattığını ve iç kapı takılmak zorunda kalındığını söyledi. Yapılan işlem sonrası asansörün tekrar çalışmaya başladığını ancak kendisi için durumun imkansız hale geldiğini vurgulayan Kaya, “Daha önce rahatça girip kapatabildiğim asansörde, artık iç kapı nedeniyle kapı kapanmıyor ve bu yüzden asansör çalışmıyor. Sonuç olarak evimden dışarı çıkamaz hale geldim. Çevremdeki diğer tekerlekli sandalye kullanıcılarının da benzer şekilde bu asansörleri kullanamadığını fark ettik” ifadelerini kullandı.
Yetkililere ’esnek çözüm’ çağrısı
Yaşanan sorunun sadece kendisine özgü olmadığını, eski apartmanlarda yaşayan pek çok engelli bireyin aynı mağduriyeti yaşadığını ve konuyu hasta topluluklarıyla paylaştığında çok sayıda şikayet aldığını belirten Kaya, eski binalarda asansör boşluğu ve yapı ölçüleri belli olduğu için genişletmenin mümkün olmadığına dikkat çekti. Yönetmelikteki iç kapı zorunluluğunun ciddi bir erişim sorunu oluşturduğunun altını çizen Kaya, “Bu noktada, eski binalar için daha esnek ve modern çözümler geliştirilebilir. Uzaktan kumanda sistemleri, özel düğmeler veya farklı teknik uygulamalar gibi çözümler mümkündür. Bu konuda bürokratların ve teknokratların bir çalışma yapmasını arzu ediyorum, çünkü gerçekten çok sayıda mağdur insan var” şeklinde konuştu.
