Dünya Ekonomik Forumu (WEF), çeşitli alanlarda küresel iş birliğine ilişkin gelişmelerin değerlendirildiği Küresel İşbirliği Barometresi 2026 raporu yayımlayarak, küresel ortaklıkların jeopolitik baskılara rağmen yeniden şekillendiğini açıkladı.
Dünya Ekonomik Forumu (WEF), McKinsey & Company ile birlikte hazırladığı ticaret ve sermaye, yenilik ve teknoloji, iklim ve doğal sermaye, sağlık ve refah ile barış ve güvenlik olmak üzere beş temel alanda küresel işbirliğinin değerlendirildiği Küresel İşbirliği Barometresi 2026 raporunu yayımladı. Jeopolitik gerilimler ve çok taraflı kurumlar üzerindeki baskılara rağmen küresel işbirliğinin tamamen gerilemediğini, aksine yeni biçimlere evrildiğini ortaya koydu. Rapora göre küresel işbirliği seviyesi son yıllarda büyük ölçüde sabit kalırken, işbirliğinin yapısı köklü biçimde değişiyor. Raporda, geleneksel çok taraflı işbirliği mekanizmaları zayıflarken, daha küçük, esnek ve hedef odaklı ülke grupları ile bazı şirketlerin de dahil olduğu yapıların küresel işbirliğinin devam etmesinde kritik rol oynadığı vurgulandı. Ayrıca, özellikle ulusal çıkarlarla örtüşen alanlarda işbirliğinin daha güçlü ilerlediğinin altı çizildi.
Ticaret ve sermayede durgunluk
Ticaret ve sermaye alanındaki işbirliğinin 2019 seviyelerinin üzerinde kalmasına rağmen yatay seyrettiği aktarılırken, mal ticareti hacminin küresel ekonomiye kıyasla daha yavaş büyüdüğü ve ticaret akışlarının giderek daha uyumlu ülkelere yöneldiği belirtildi. Küresel ticaret sistemi artan engellerle karşı karşıya kalırken, “Yatırım ve Ticaret Geleceği Ortaklığı” (FIT) gibi girişimler aracılığıyla da küçük ülke grupları arasında iş birliğine dikkat çekildi.
Öte yandan yenilik ve teknoloji alanında da işbirliğinin artış gösterdi değerlendirildi. Bilgi teknolojileri hizmetleri ve yetenek akışları yükselirken, uluslararası internet bant genişliği Covid-19 salgını öncesine kıyasla dört katına çıktı. Buna karşın ABD ve Çin başta olmak üzere çeşitli ülkelerde kritik teknolojiler ve bilgi akışlarına yönelik kısıtlamalar da genişledi. Ancak buna rağmen yapay zeka, 5G altyapısı ve ileri teknoloji başlıklarında uyumlu ülkeler arasında yeni iş birliği formatlarını ortaya çıktı.
İklim alanında ilerleme
Rapora göre iklim ve doğal sermaye alanındaki işbirliği artış gösterse de küresel hedeflerin gerisinde kalıyor. Temiz enerji teknolojilerinin yayılımı ise 2025 ortasında rekor seviyelere ulaştı. Çin, güneş, rüzgar ve elektrikli araç yatırımlarının 3’te 2’sini gerçekleştirirken, diğer gelişmekte olan ülkeler de yatırımlarını artırdı. Çok taraflı iklim müzakereleri zorlaşırken, Avrupa Birliği (AB) ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) gibi bölgesel gruplar enerji güvenliği ile karbon salınımını azaltmayı birlikte ele alıyor.
Sağlık alanında görünürde istikrar, derinde kırılganlık
Sağlık ve refah alanında ise işbirliği genel olarak sabit kaldı. Covid-19 sonrası sağlık göstergelerindeki iyileşme istikrarı desteklese de, raporda artan kırılganlığa dikkat çekildi. Çok taraflı kuruluşlara yönelik baskılar nedeniyle sağlık yardımları ve kalkınma destekleri ciddi biçimde azalırken bu durum özellikle düşük ve orta gelirli ülkeleri olumsuz etkiliyor.
Dünyada yerinden edilen kişilerin sayısı 123 milyon ile rekor kırdı
Barometreye göre en büyük gerileme barış ve güvenlik alanında yaşandı. Tüm göstergeler pandemi öncesi seviyelerin altına inerken, ülke genelinde çatışmalar arttı, askeri harcamalar yükseldi ve çok taraflı kriz çözüm mekanizmaları yetersiz kaldı. 2024 yılı sonu itibariyle dünyada zorla yerinden edilen kişi sayısı 123 milyon ile rekor kırdı. Buna rağmen artan baskıların, bölgesel barış gücü mekanizmaları gibi yeni işbirliği arayışlarını tetiklediği belirtiliyor.
“İşbirliği şekil değiştiriyor”
Dünya Ekonomik Forumu Başkanı ve CEO’su Borge Brende, “Son on yılların en belirsiz dönemlerinden birinde işbirliği dayanıklılığını koruyor. Bugün işbirliği farklı bir biçimde karşımıza çıksa da, ekonomik büyüme, sorumlu inovasyon ve küresel risklere hazırlık için vazgeçilmezdir” dedi.
McKinsey & Company Küresel Yönetici Ortağı Bob Sternfels ise liderlerin sınır ötesi işbirliğini yeniden tasarladığını belirterek, “İşbirliği farklı ortaklarla ve farklı biçimlerde sürüyor, ancak kritik küresel önceliklerde sonuç üretmeye devam ediyor” değerlendirmesinde bulundu.
Davos 2026’ya doğru
Raporda, ülkelerin işbirliği biçimlerini yeniden yazdığına dikkat çekilerek, yeni ticaret anlaşmaları, standart ittifakları ve kamu-özel sektör ortaklıkları gibi yapıların önemine vurgu yapıldı. WEF, etkili diyalogun yeniden inşa edilmesini küresel işbirliğinin temel şartı olarak öne çıkarırken, WEF 56. Yıllık Toplantısı’nın, 19-23 Ocak 2026 tarihlerinde İsviçre’nin Davos-Klosters kentinde “Diyalog Ruhu” temasıyla gerçekleştirilmesi bekleniyor.
WEF’in McKinsey & Company işbirliğiyle hazırladığı ve üçüncü yılına giren Barometre, ticaret ve sermaye, yenilik ve teknoloji, iklim ve doğal sermaye, sağlık ve refah ile barış ve güvenlik olmak üzere beş temel alanda 41 gösterge üzerinden küresel işbirliğini ölçüyor.
